Wektor inicjujący () – ciąg bitów o stałej długości wykorzystywany jako dodatkowe dane wejściowe do algorytmów kryptograficznych. Zazwyczaj wymagana jest od niego wysokiej jakości losowość, która ma istotne znaczenie przy bezpieczeństwie semantycznym, ponieważ atakujący może zbadać relacje zachodzące między segmentami szyfrowanych danych poprzez ich ciągłe szyfrowanie za pomocą tego samego klucza. Wektor inicjujący znajduje zastosowanie w większości trybów działania szyfrów blokowych. Losowość jest również wymagana dla innych zastosowań, takich jak uniwersalne funkcje skrótu czy kody uwierzytelniania wiadomości.
W niektórych zastosowaniach wystarczy jego niepowtarzalność, a wymagana losowość jest osiągnięta przez inne mechanizmy. W takich przypadkach, IV nazywamy wartością jednorazową, przy czym algorytm ma postać statyczną, a nie losową, ponieważ IV nie musi być przekazany do odbiorcy, lecz może wynikać ze wspólnego stanu zaktualizowanego zarówno po stronie nadawcy, jak i odbiorcy. W praktyce, krótka wartość jednorazowa jest przekazywana wraz z wiadomością, by móc określić fakt jej utraty. Przykładem statycznego schematu szyfrowania jest tryb licznikowy, który używa numeru bloku jako wartości jednorazowej.