3 Brygada Armii Ludowej im. generała Józefa Bema – brygada partyzancka Armii Ludowej prowadząca działania bojowe głównie przeciw reżimowi III Rzeszy, wspierała również radzieckie grupy wywiadowczo-dywersyjne.
Elementem charakterystycznym brygady (choć noszonym od maja/czerwca 1944 r. przez zaledwie 80 żołnierzy) była noszona na lewym ramieniu (z perspektywy pierwszej osoby) czerwona tarcza z białą obwódką, z białym orzełkiem bez korony w środku mającym na tarczy amazonek wyhaftowane czerwone litery ALKazimierz Satora, Emblematy, godło i symbole GL i AL.
Historia jednostki 28 maja 1943 roku został utworzony Oddział Gwardii Ludowej im. gen. J. Bema, którym dowodził podporucznik Władysław Matuszewski ps. „Józek”. W 1943 oddział przeformowano na 3 Batalion GL im. Józefa Bema, dołączyły doń drobne oddziały partyzanckie działające w powiecie radomszczańskim, piotrkowskim i okolicach Częstochowy. Dołączył również oddział „Jaszy” - Jakowa Salnikowa, zbiegłego z niewoli lejtnanta radzieckiego, a we wrześniu 1944 została utworzona brygada, której trzon stanowiła ta jednostka, dowództwo nad nią objął dowódca 9 Okręgu AL (Częstochowskiego) kpt. Bolesław Boruta „Hanicz”. Liczyła 531 partyzantów (stan na 10 września 1944).