Kooperatywa mieszkaniowa – dobrowolne zrzeszenie grupy osób współdziałających ze sobą w celu nabycia działki i wybudowania na niej budynku mieszkalnego, wielorodzinnego w celu zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych. Pomysł zrodził się w Danii (), gdzie obecnie ok. 5% wszystkich nieruchomości jest budowanych tą metodą.
Zasady działania kooperatyw Kooperatywę tworzy się do realizacji inwestycji na ściśle określonej działce budowlanej, zgodnie z zaakceptowaną koncepcją architektoniczną i szacunkowym kosztorysem inwestycji. Kooperatywa jest podmiotem podobnym do spółdzielni. W spółdzielni liczba członków może być zmienna, nie może jednak spaść poniżej ustawowych 10 osób fizycznych albo trzech osób prawnych. W kooperatywie budowlanej liczba wspólników jest stała. Kooperatywę mogą utworzyć już dwie osoby fizyczne. Kooperatywa jest powoływana na ściśle określony czas: od dnia podpisania umowy kooperatywy do dnia uprawomocnienia postanowienia sądu wieczystoksięgowego o wyodrębnieniu własności lokali. Wspólnik Kooperatywy w czasie trwania umowy kooperatywy nie może rozporządzać udziałem w majątku wspólnym kooperatywy ani udziałem w poszczególnych składnikach tego majątku. Nie może również sprzedać na wolnym rynku swojego udziału bez zgody zgromadzenia wspólników. Prawo pierwokupu mają wspólnicy kooperatywy.