thumb|Historia de translatione sanctorum Magni Nicolai – strona tytułowa edycji paryskiej z 1895 roku. Historia o translacji św. Mikołaja Wielkiego (), także Translacja św. Mikołaja, pełny tytuł Historia o translacji św. Mikołaja Wielkiego, sławnego cudami na morzu i ziemi, jego wuja, innego Mikołaja oraz wspaniałego męczennika Teodora, z miasta Miry do klasztoru św. Mikołaja na Lido przy Wenecji () – napisana po łacinie kronika wydarzeń, które doprowadziły do sprowadzenia podczas pierwszej krucjaty relikwii św. Mikołaja do Wenecji, autorstwa anonimowego mnicha z klasztoru św. Mikołaja na wyspie Lido koło Wenecji, zwanego Mnichem z Lido. Spisana prawdopodobnie w latach 1102–1108. Część badaczy utożsamia Mnicha z Lido z Gallem Anonimem, autorem Kroniki polskiej.
Okoliczności powstania thumb|Kościół i klasztor św. Mikołaja () na wyspie Lido koło Wenecji. Powstanie Translacji związane jest z rozwojem w łacińskiej Europie kultu św. Mikołaja, czczonego do tego czasu głównie na Wschodzie. W 1087 roku przeniesiono relikwie świętego z Miry w Licji do Bari w południowych Włoszech. W odpowiedzi Wenecjanie sprowadzili do swojego miasta „prawdziwe” relikwie, gdy podczas pierwszej wyprawy krzyżowej w roku 1100 zdobyli Mirę.