Henryk powraca do Sandomierza i sprawuje władzę w swoim księstwie. Podczas jednej z wypraw wojennych przeciwko Prusom dochodzi do walk, w trakcie których Henryk zostaje ranny i pojmany przez Prusów, trafiając do niewoli. Zostaje wykupiony za okup i odzyskuje wolność. Po powrocie z niewoli wraca do Sandomierza, jednak w wyniku odniesionych obrażeń nie wstaje z łóżka. W ostatnim zrywie przed śmiercią udaje się do piwnic, gdzie bierze do rąk koronę znalezioną w Ossjaku, po czym idzie nad brzeg Wisły i wrzuca ją do rzeki, gdzie znika w nurcie wody.
Motywy Autobiografizm Henryk Sandomierski podczas swoich wędrówek mierzy się z cesarstwem niemieckim, posiadającym dominującą pozycję w Europie. Jest to literacka adaptacja osobistych doświadczeń pisarza z jego europejskich podróży odbytych w latach 20. XX wieku. Rozmowa Henryka z cesarzem Fryderykiem stanowi literacką konfrontację autora z niemieckim poetą Stefanem Georgem, którego szanował jako artystę, lecz nie podzielał jego poglądów ideologicznych.
Wojciech Has, pracując nad adaptacją, ponownie sięgnął po motyw autobiograficzny. Powieściowy Henryk nie pragnie korony dla samej władzy, lecz dąży do zjednoczenia swojego kraju.