Lufa ćwiczebna – urządzenie, którego celem jest zmniejszenie kosztów zużytej amunicji oraz zmniejszenie zużycia lufy broni palnej. Celem jego zastosowania może być optymalizacja kosztów szkolenia użytkowników broni strzeleckiej i artylerzystów a także dostosowanie broni z demobilu do warunków niezbędnych do jej sprzedaży na rynku cywilnym. Używanie luf ćwiczebnych pozwala na szkolenie obsługi działa w warunkach zbliżonych do strzelania normalną amunicją, jednak koszt amunicji jest znacznie mniejszy. Nie niszczy się przy tym luf dział dużego kalibru.
Rozpowszechnione są dwa rozwiązania techniczne określane mianem luf ćwiczebnych.
Lufa wkładkowa stanowi lufę o mniejszym kalibrze montowaną tymczasowo lub na stałe wewnątrz lufy właściwej broni, do której na czas konwersji dopasowuje się odpowiedni zamek. By zmniejszyć koszty szkolenia piechoty, już w czasie I wojny światowej i krótko po niej stosowano wkładki montowane w lufach karabinów. Przykładowo fabryka Erma niemal od początku swego istnienia produkowała wkładki kalibru .22 do karabinów Mannlicher M1895. Numrich Arms Company w końcu lat 50.