Duży wpływ na rozwój świadomości narodowej Bułgarów miała również praca Jurija Wenelina Dawni i współcześni Bułgarzy na tle politycznego, etnicznego, historycznego i religijnego stosunku do Rosjan. Zainspirowała ona zamożnego kupca Wasyla Apriłowa do otwarcia w 1835 w Gabrowie jednoklasowej szkoły opartej na zasadzie wzajemnego nauczania. W latach 1830–1840 powstało pięćdziesiąt szkół podstawowych bułgarskich, w których posługiwano się podręcznikami drukowanymi w Serbii. W 1856 w Swisztowie otwarte zostało pierwsze publiczne czitaliszte (czytelnia), w której udostępniana była literatura bułgarska. Do 1877 na ziemiach bułgarskich powstało 131 czytelni. Od 1842 Konstantin Fotinow wydawał pismo „Lubosłowije”, pierwszą gazetę bułgarską. Tworzenie kolejnych bułgarskich szkół ułatwiała Rosja. Udzielała ona młodym Bułgarom stypendiów na studia w Rosji, a ich absolwenci po powrocie do kraju organizowali kolejne placówki. W 1850 powstała pierwsza bułgarska szkoła średnia w Płowdiwie. Od 1851 manifestacją bułgarskich aspiracji narodowych było niezwykle uroczyście obchodzone święto Cyryla i Metodego.