Cole użył światła i cienia, aby przeciwstawić klarowność architektury śródziemnomorskiej, skąpanej w słońcu Południa tajemniczości otoczonego drzewami kościoła gotyckiego, pogrążonego w cieniu Północy.
Przyjaciel artysty, poeta William Cullen Bryant, opisał Sen architekta jako „zbiór konstrukcji egipskich, gotyckich, greckich, mauretańskich, jakie mogłyby pojawić się w wyobraźni kogoś, kto zasnął po przeczytaniu dzieła o różnych stylach architektonicznych”. Cole namalował Sen architekta w ciągu zaledwie pięciu tygodni, po czym wystawił go w 1840 roku na dorocznej wystawie w National Academy of Design, gdzie obraz otrzymał mieszane recenzje.
Ukończone płótno nie odpowiadało jednak dokładnie wyobrażeniom Towna. Cole bowiem coraz bardziej nasycał swoje monumentalne malowidła aluzjami religijnymi, alegorycznymi i literackimi, zmierzając w kierunku kompozycji moralizatorskich. W związku z powyższym pojmował być może swój obraz jako alegoryczny portret Towna, a nawet samego siebie. Chociaż Townowi podobały się mieszanki różnych epok i stylów w obrazie, to jednak chciał, żeby to krajobraz dominował nad architekturą.