Zaatakowany przez Katulusa Hortensjusz skrytykował potrzebę i zasadność studiów filozoficznych. Jego zdaniem ludzie przez wieki doskonale radzili sobie posługując się zwykłą mądrością i zdrowym rozsądkiem, które istniały na długo przed narodzinami filozofii. Wskazał na sprzeczne sądy wygłaszane przez rozmaitych filozofów, a także na rozbieżność pomiędzy ich życiem a poglądami. Naśmiewał się też z dialektyki i teologii, by na koniec stwierdzić, że filozofia nie ma żadnego znaczenia praktycznego.
Przeciwko wywodom Hortensjusza zaprotestował Cyceron, według którego filozofia istniała od dawien dawna i jej to zawdzięcza ludzkość powstanie państw i społeczeństw. Jego zdaniem życie prawdziwych filozofów było zawsze zgodne z ich poglądami. Atak Hortensjusza na filozofię nazwał właśnie filozofowaniem, gdyż zadaniem filozofa jest rozprawiać nad tym, co należy w życiu robić, a czego nie należyCyceron: Hortensius, fr. 12.. Według Cycerona większość ludzi błędnie upatrywała szczęścia w dobrach zewnętrznych (rozkoszy, bogactwie, zaspokojeniu ambicji), podczas gdy mogła im je zapewnić wyłącznie filozofia. To bowiem filozofia uczy człowieka cnoty, doskonali go moralnie i prowadzi do szczęścia. Szczęściem człowieka jest poszukiwanie prawdy;