Geneza i powstanie Model demokracji ludowej powstał w wyniku sowieckiej dominacji w Europie Środkowo-Wschodniej po zakończeniu II wojny światowej. Określenie to miało za zadanie odróżnić ten system od demokracji burżuazyjnej krajów zachodnich i sugerować, że władza należy do „ludu pracującego miast i wsi”. W rzeczywistości, państwa te, mimo utrzymania pewnych instytucji demokratycznych (jak wielopartyjność i parlament), były ściśle podporządkowane kierownictwu partii komunistycznych, działających zgodnie z wytycznymi ZSRR.
Kluczowe etapy tworzenia się systemu Bezpośrednio po wojnie, w większości krajów bloku wschodniego, komuniści wchodzili w skład szerokich koalicji rządowych, często określanych jako Fronty Ludowe (lub Fronty Ojczyźniane). Fronty te miały formalnie zrzeszać różne siły społeczne, w tym partie chłopskie, demokratyczne czy socjaldemokratyczne. W latach 1947–1949 nastąpiła faza eliminowania opozycji i przejmowania pełnej kontroli przez partie komunistyczne (np. w Polsce przez PPR, później PZPR). Osiągnięto to poprzez fałszowanie wyborów (np.