W odpowiedzi na powyższe Lenin zorganizował tzw. „lewicę zimmerwaldzką”, która podczas konferencji w Zimmerwaldzie w 1915 roku opowiedziała się przeciwko imperialistycznej wojnie. Opublikował także pamflet pt. Socjalizm i wojna, w którym nazwał wszystkich socjalistów współpracujących z wojennymi rządami „socjal–szowinistami” (socjalistami słów, ale szowinistami czynów). Równocześnie napiętnował także centrum Międzynarodówki, które pomimo sprzeciwu wobec wojny bało się złamać dyscyplinę partyjną i zagłosować przeciwko angażowaniu się w konflikt zbrojny.
W czasie I wojny światowej działalność Drugiej Międzynarodówki faktycznie ustała. Jej internacjonalizm został pokonany przez idee nacjonalistyczne, które zwyciężyły w partiach socjalistycznych wchodzących w jej skład.
Założenie Kominternu Komintern został założony w marcu 1919 roku przez rosyjskich bolszewików, którzy nazwali siebie „komunistami”. Lenin rozesłał wówczas swe 21 warunków (jednym z nich był centralizm demokratyczny) do wszystkich partii socjalistycznych, które w odpowiedzi na to podzieliły się na popierające nową Międzynarodówkę i odrzucające ją.