Sonet włoski, także sonet petrarkowski – najbardziej klasyczna odmiana sonetu europejskiegoStanisław Sierotwiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 1966, s. 253..
Sonet włoski ma cztery albo pięć rymówWiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 156-157.. W najbardziej typowej postaci składa się z dwóch czterowierszy i dwóch trójwierszy. Inne rymy występują w czterowierszach, a inne w trójwierszach. Strofy czterowersowe mają dwa wspólne rymy, ułożone według wzoru okalającego abba abba, zaś strofy trójwersowe dwa lub trzy współbrzmienia, ułożone tak, by nie wyodrębniała się para wersów. Spotyka się układy cdc dcd (podwójna tercyna), cde cde, cde edc i wiele innych.
Sonet włoski nazywany jest też sonetem petrarkowskimNelson Miller, Basic Sonnet Forms, http://www.sonnets.org/basicforms.htm., ponieważ to właśnie Francesco Petrarca najbardziej przyczynił się do upowszechnienia sonetu w całej Europie, choć przed nim istniała już długa tradycja tego gatunku, reprezentowana między innymi przez Dantego:
A ciascun’alma presa e gentil core nel cui cospetto ven lo dir presente, in ciò che mi rescrivan suo parvente, salute in lor segnor, cioè Amore.
Già eran quasi che atterzate l’ore del tempo che onne stella n’è lucente, quando m’apparve Amor subitamente, cui essenza membrar mi dà orrore.