W XIV wieku Francesco Petrarca ustabilizował sonet w roli podstawowego środka lirycznego wyrazu. Jego tomik Canzoniere (Pieśni), znany powszechnie jako Sonety do Laury rozpoczął na kontynencie modę na petrarkizm. Giovanni Boccaccio, szerzej znany jako autor prozatorskiego Dekamerona, zapoczątkował wielką epikę pisaną oktawą (ottava rima).
W XV wieku epos rozwijali Luigi Pulci, Matteo Maria Boiardo i Angelo Poliziano.
Najwybitniejszymi realizacjami modelu poematu epickiego stały się w XVI wieku Orland szalony Ludovica Ariosta i Jerozolima wyzwolona Torquata Tassa. Poezję liryczną rozwijali między innymi Michał Anioł i Vittoria Colonna. W 1524 została wydana tragedia Giana Giorgia Trissina Sofonisba, pierwsza renesansowa sztuka napisana wierszem białym. W okresie renesansu literatura włoska dominowała w Europie, wywierając ogromny wpływ na kulturę kontynentu, przede wszystkim w Hiszpanii, Portugalii, a w dalszej kolejności w Anglii i w Polsce. W Polsce wzory włoskie wykorzystywali Jan Kochanowski, Łukasz Górnicki, Piotr Kochanowski, tłumacz dzieł Ariosta i Tassa i Sebastian Grabowiecki, który parafrazował utwory Bernarda Tassa i Gabriele Fiammy. Alessandro Tassoni, pisząc Wiadro porwane, zapoczątkował tradycję poematu heroikomicznego. Do niej po latach nawiązywał Ignacy Krasicki.