Zespół Nicolaua (in. ; ) – zespół jatrogenny, rzadkie powikłanie domięśniowego podania niektórych leków spowodowane ich niezamierzonym przedostaniem się do światła tętnicy.
Historia Pierwsze przypadki zespołu Nicolaua zostały opisane 1893 roku. W 1924 niemiecki lekarz Walter Freudenthal opisał ten zespół u pacjentów z kiłą po podaniu związków bizmutu, stwierdzając w badaniu histopatologicznym obecność krystalicznych form leku w świetle tętnic. W 1925 roku rumuński lekarz Stefan Nicolau na podstawie prac na zwierzętach udowodnił związek schorzenia z obecnością kryształków bizmutu w naczyniach i wprowadził nazwę dermatite livedoide et gangreneuse. Nazwa zespół Nicolaua została po raz pierwszy użyta w 1966 roku przez J. Deutscha. Pierwszy przypadek zespołu u dziecka opisał Eli Rubens w 1951 roku.
Etiologia Dokładna etiologia zespołu Nicolaua pozostaje nieznana. Zespół występuje w większości przypadków po podaniu domięśniowym leków w pośladek, jednakże opisano jego występowanie po podaniu dostawowym, podskórnym oraz w następstwie skleroterapii.