Siedzibą instytutu jest gmach Collegium Maius Uniwersytetu Opolskiego, mieszczący się przy placu Mikołaja Kopernika 11 w Opolu [dostęp 17.09.2016].
Instytut Polonistyki i Kulturoznawstwa Uniwersytetu Opolskiego powstał jako jedna z pierwszych jednostek organizacyjnych Wyższej Szkoły Pedagogicznej Uniwersytetu Opolskiego (do 1994 roku Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu). Jego twórcami byli językoznawcy wywodzący się z wrocławskiego środowiska akademickiego. Pracownicy naukowi instytutu zajmowali też często najważniejsze stanowiska w hierarchii uniwersyteckiej – rektorów: Stanisław Kolbuszewski (1956–1959), Jerzy Pośpiech (1990–1995) oraz prorektorów, wielokrotnie obejmowali też funkcję dziekanów na swoich wydziałach. Instytut początkowo afiliowany był przy Wydziale Filologiczno-Historycznym, od reorganizacji struktur uniwersyteckich w 1996 roku przy Wydziale FilologicznymNa podstawie: S. Nicieja, Alma Mater Opoliensis. Fakty, ludzie, wydarzenia, Opole 2004..
Władze (2016–2020) Dyrektor: dr hab. Jolanta Nocoń, prof. UO Zastępca dyrektora: dr hab. Marek Dybizbański, prof. UO Zastępca dyrektora: dr Danuta Lech-Kirstein