Jednak Pochwała Katona nie była biografią jej bohatera, tylko traktatem, w którym Cyceron bronił zasad i wartości republikańskiego ustroju Rzymu. Dzieło nie zawierało bezpośredniej krytyki polityki Cezara, któremu opozycja zarzucała dyktaturę i dążenie do monarchii. Krytyka miała charakter pośredni. Republika to jedyna forma państwa, w której warto żyć – taka była główna teza dzieła. Tezę tę autor uzasadnił przykładami z działalności politycznej Marka Porcjusza, a przede wszystkim jego samobójczą śmiercią. W tekście, z wielką mocą swojego talentu, krytykował Cyceron zasady ustroju monarchicznego i dyktatorskiego. Wykazywał wyższość tradycyjnego ustroju Rzymu, w którym elementy monarchiczne, arystokratyczne i demokratyczne znalazły – jego zdaniem – harmonijne połączenie, nie wspominając przy tym imienia Cezara.