Teoria ekonomiczna w prawie karnym – najmłodszy nurt w prawie karnym; polega na stosowaniu teorii ekonomicznych w procesie badania zjawisk z zakresu prawa karnego i poszukiwanie zastosowania instrumentarium ekonomicznego dla rozwiązywania problemów penalnychJ. Warylewski, Ekonomiczna analiza prawa karnego, [w:] A. Marek (red.), System prawa karnego. Tom I. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2010, s. 93..
Geneza teorii ekonomicznej w prawie karnym W 1968 roku ukazał się artykuł pt. autorstwa Gary’ego S. BeckeraG. S. Becker, , [w:] W. M. Landes, , Nowy Jork, 1974 (oryginalna wersja wydania pojawiła się w 1968 roku)., który uznawany jest powszechnie za pierwowzór tzw. ekonomicznej teorii karnej, a data 1968 za jej początek. Teoria ta wpisuje się w nurt ekonomicznego podejścia do prawa. Proponuje odrzucenie, jako niepotrzebnego balastu, dogmatyki prawa karnego i jego klasycznych zasad, na rzecz ekonomicznej analizy efektywności wymiaru sprawiedliwości karnej – swoistego bilansu zysków i strat obliczanych w odniesieniu do zjawiska przestępczości. Według G. Beckera jednostka dopuści się przestępstwa, gdy oczekiwana przez nią użyteczność z popełnienia przestępstwa jest większa od użyteczności, jaką mogłaby osiągnąć, gdyby czas przeznaczony na popełnienie przestępstwa poświęciła na inne rodzaje aktywności.