thumb|Fragment jednego z rękopisów autorstwa Usmana dan Fodio Usman dan Fodio (także Usmanu Mohammed Fodżo oraz Abu Mohammed Usman; ur. 15 grudnia 1754 w Gobir, zm. 20 kwietnia 1817 w Sokoto) – islamski kaznodzieja i przywódca polityczny działający na terenach środkowo-zachodniej Afryki.
Pisarz i kaznodzieja Był propagatorem szkoły malikickiej jurysprudencji muzułmańskiej w ramach sunnizmu oraz tradycji kadirijja w ramach sufizmu.
Usman dan Fodio napisał 480 dzieł w językach arabskim, fulfulde i hausa.
Przywódca polityczny i kalif thumb|360px|Orientacyjny zasięg terytorialny Kalifatu Sokoto w XIX wieku Rezultatem działalności Usmana dan Fodio było stworzenie Kalifatu Sokoto – państwa islamskiego istniejącego przez cały XIX wiek. W toku prowadzonego dżihadu jako przywódca Fulan (ludu Fulbe) podporządkował sobie bezpośrednio tereny zajmowane przez lud Hausa (obecnie północna Nigeria i południowy Niger), jak również tereny obecnego północnego Kamerunu. Dżihad prowadzony przez Usmana dan Fodio zainspirował serię wojen w całym Sudanie Zachodnim i uczynił z islamu dominującą wiarę wśród mas ludzi na terytorium od Senegalu do Czadu.