Wydanie krytyczne oryginalnego tekstu datowanego na 1859 rok, które opracował w XXI wieku Alexis Pentkovski, ukazało się we Francji w 2013 roku.
Dzięki prostocie i przystępności książka bardzo szybko zyskała ogromną popularność i została przetłumaczona na wiele języków, głównie w drugiej połowie XX wieku. Pierwsze przekłady to: niemiecki w 1925 (Reinold von Walter) i angielski w 1931 roku (Reginald Michael French). Niektóre edycje zawierają tylko cztery pierwsze opowiadania, inne siedem, a niektóre także dodatek patrystyczny. Po polsku po raz pierwszy opublikowana w 1988 roku w Poznaniu, w wersji z siedmioma opowiadaniami (kolejne wydania: 1993, 1999, 2005 oraz 2011 – nowy przekład).
Treść thumb|Mnich rosyjski z ok. 1930 roku Tytułowy pielgrzym w dzieciństwie doznał trwałego urazu ręki, więc jako niezdolnego do pracy na roli, nauczono go czytać i pisać. Po śmierci żony zaczął wieść życie pielgrzyma. Jego jedyny majątek stanowiła Biblia, która ocalała z pożaru domu. Pewnego dnia, podczas mszy, usłyszał w czytaniu z Pierwszego Listu św. Pawła do Tesaloniczan, zachętę do nieustannej modlitwy (1 Ts 5, 17) i postanowił ją praktykować. Pewien starzec nauczył go Modlitwy Jezusowej, polecając mu najpierw odmawiać trzy tysiące wezwań dziennie, potem sześć, dwanaście tysięcy i wreszcie nakazując modlić się ciągle.