Akcja IV cześć Dziadów toczy się w Zaduszki. Gustaw pojawia się jako pustelnik w domu greckokatolickiego księdza, swojego dawnego nauczyciela. Ksiądz początkowo go nie rozpoznaje. Gustaw opowiada księdzu historię swojego życia i miłości. Z opowieści czytelnik dowiaduje się, że to ksiądz nauczył go czytać i wprowadził w świat sentymentalnej i romantycznej literatury idealizującej obraz miłości. Wierzący w idealną miłość Gustaw zakochał się w kobiecie o imieniu Maryla. Kiedy ta poślubiła innego, zrozpaczony Gustaw popełnił samobójstwo.
Gustaw opowiadając swoją historię sprawia wrażenie obłąkanego. Jego wyznania rwą się, myśli się plączą i często przeskakują z tematu na tematAdam Mickiewicz Dziady, wyd. AWM, 1995. Wstęp wydawcy, Str.4. .
Przełomowe momenty tej historii odmierzane są biciem zegara: W pierwszej godzinie – godzinie miłości – Pustelnik, jeszcze nie rozpoznany przez księdza, mówi o romantycznej miłości, jej boskim pochodzeniu i skutkach. W drugiej godzinie – rozpaczy – Pustelnik jako rozpoznany już przez księdza Gustaw wspomina swoje zmarnowane przez nieszczęśliwą miłość życie. Skarży się na istniejące stosunki społeczne utrudniające połączenie się kochanków węzłem małżeńskim. W końcu przebija się sztyletem, ale nie pada. W trzeciej godzinie – przestrogi – ksiądz orientuje się, że Gustaw jest upiorem.