Pojawienie się elementarzy zawdzięczamy wynalazkowi druku upowszechnionego w Europie przez Jana Gutenberga oraz pojawieniu się w kościele katolickim ruchów reformatorskich, które dały początek nowym protestanckim ruchom religijnym stawiającym sobie za cel upowszechnienie treści Biblii w językach narodowych, tak aby stały się one powszechnie zrozumiałe i znane.
Pierwsze elementarze najczęściej zawierały abecadło oraz proste teksty do nauki czytania oparte na tekstach religijnych. Stanowiły one dodatki do katechizmu lub Nowego Testamentu. Oparte były na metodzie analitycznej, czyli podczas nauki czytania składano sylaby z poprzednio poznanych liter alfabetu, a dopiero z nich całe wyrazy i zdania. Publikowano je na potrzeby nauczania w szkołach klasztornych prowadzonych przez mnichów przez oficyny drukarskie istniejące w większych miastach Królestwa Polskiego oraz Rzeczypospolitej Obojga Narodów takich jak Kraków, Warszawa, Poznań, Lwów, Wilno. Są to utwory anonimowe, a ich autorzy często pozostają nieznani. Najczęściej znane są miejsca publikacji oraz oficyny drukarskie, o ile umieściły te informacje na stronach tytułowych.