lat później; w początku XX wieku, w najbardziej znanym polskim Elementarzu autorstwa Mariana Falskiego.
Reformy zapoczątkowane przez Komisję Edukacji Narodowej w I Rzeczypospolitej, które kontynuowane były przez Izbę Edukacyjną w Księstwie Warszawskim zostały przerwane przez rozbiory Polski oraz zabory. W nauczaniu elementarnym czytania i pisania skutkuje to zarzuceniem nowoczesnych metod oraz powrotem do metody głoskowej. Późniejsze oficjalne elementarze polskie wydawane przez Komisję wyznań i oświecenia z czasów Królestwa Kongresowego np. Nauka początkowego czytania dla szkół elementarnych (Warszawa, 1819) oraz Nowy elementarz polski, czyli nauka czytania ulatwiona przez B.B. (Warszawa 1827) powracają do wcześniej stosowanej metody syntetycznej.
W XIX i XX wieku, przed odzyskaniem niepodległości w 1918 roku, podręczniki do nauczania początkowego publikowały na terenach zamieszkanych przez Polaków różne polskie organizacje oświatowe takie jak Macierz Polska, Towarzystwo Czytelni Ludowych, Towarzystwo Oświaty Ludowej, Towarzystwo Szkoły Ludowej, Rada Szkolna Krajowa, Polska Macierz Szkolna, Macierz Ziemi Cieszyńskiej i inne. Polskojęzyczne elementarze (głównie polsko-niemieckie i polsko-rosyjskie) publikowały również ministerstwa edukacji państw zaborczych Austria, Prusy oraz Rosja.