Utwory takie jak sonaty „Waldsteinowska”, „Appassionata” i „Hammerklavier” wymagały zawodowego wykonawcy oraz słuchacza przygotowanego do odbioru rozbudowanej, dramatycznie prowadzonej kompozycji instrumentalnej.
XIX wiek W XIX wieku sonata rozwijała się pod silnym wpływem twórczości Ludwiga van Beethovena, którego sonaty fortepianowe i kameralne stały się punktem odniesienia dla kompozytorów, wykonawców, pedagogów i teoretyków. Gatunek zachował prestiż odziedziczony po klasycyzmie, ale jego dalszy rozwój wiązał się z romantycznym rozszerzaniem środków wyrazowych, harmonicznych i fakturalnych. Do najważniejszych twórców sonaty XIX wieku należeli m.in. Franz Schubert, Robert Schumann, Fryderyk Chopin, Ferenc Liszt i Johannes Brahms. Ważne miejsce w historii gatunku zajmują także m.in. Carl Maria von Weber, Felix Mendelssohn-Bartholdy, César Franck, Gabriel Fauré, Camille Saint-Saëns, Vincent d’Indy, Edvard Grieg, Max Reger, Nikołaj Medtner, Siergiej Rachmaninow i Edward MacDowell.
Sonata romantyczna pozostawała związana z klasycznym modelem gatunku, lecz kompozytorzy traktowali go coraz swobodniej. Zmiany dotyczyły m.in. rozmiarów utworów, relacji tonalnych, sposobu prowadzenia pracy tematycznej, integracji części cyklu oraz roli ekspresji indywidualnej. Przykładem daleko idącego przekształcenia gatunku była jednoczęściowa Liszta, łącząca jednoczęściową budowę z ideą cyklu sonatowego.