Pierwszy oddech – odruchowa reakcja noworodka na zmiany w składzie krwi, odpępnienie, które powoduje wzrost ciśnienia krwi krążącej i nowe bodźce: zimno, światłoJ. W. Dudenhausen, W. Pschyrembel, Położnictwo praktyczne i operacje położnicze, Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 2009, s. 420, .. U zdrowego noworodka występuje w ciągu 30–60 sekund od urodzeniaG. H. Bręborowicz, Położnictwo i ginekologia, Wydawnictwo lekarskie PZWL, Warszawa 2007, Tom I, s. 525-530, ..
Mechanizm W trakcie porodu dochodzi do skompresowania klatki piersiowej w celu dopasowania jej do wymiarów kanału rodnego kobiety. Płód rodzi się w bezdechu. Pierwszy oddech powoduje nagłe rozprężenie klatki piersiowej, a jednocześnie wytwarza się ujemne ciśnienie w opłucnej dziecka. Dochodzi do zwiększenia przepływu krwi przez płuca i rozprężenia płuc. Pojemność pierwszego oddechu wynosi ok. 50 ml powietrza.
Surfaktant występujący w pęcherzykach płucnych noworodków donoszonych zapobiega ich zapadaniu się oraz zmniejsza napięcie powierzchniowe. Jego obecność jest warunkiem prawidłowego oddychania noworodka po porodzie.