Anima vilis – powieść obyczajowa Marii Rodziewiczówny z życia zesłańców syberyjskich opublikowana w 1893 roku.
Po raz pierwszy wydana nakładem księgarni Bronisławy Rymowicz w Petersburgu. Wydania krajowe ukazały się dopiero w XX stuleciu: najpierw w Warszawie w Bibliotece Dzieł Wyborowych (nr 515–516) w 1907 i 1913, a następnie Lwów–Poznań (1921) i Poznań (1928) jako 16 tom jubileuszowego wydania zbiorowego Pism autorki. Wydania powojenne pochodzą z 1947 (Księgarnia Z. Gustowskiego, Poznań) i 1957, 1958 (Wydawnictwo Iskry, Warszawa).
Powieść publikowano także w przekładach na język niemiecki (1899) i węgierski (1899, 1904, 1918, 1928), także angielski (1900, ok. 1910), czeski (1900, ok. 1901) i litewski (1907)Nota wydawcy w edycji z 1989 (s. 181).. thumb|240px|Rzeka Toboł, nad którą rozgrywa się akcja powieści (fot. z 1890) Treść Tytułowa anima vilis (w przenośni – prosta dusza, istota pospolita)Termin ten odnosi się również do doświadczeń dokonywanych dawniej na żywych zwierzętach (in anima vili) – por. s. 146: „wszystkich eksperymentów los na nim próbował jak ludzie nad żabą lub królikiem”. to młody Antoni Mrozowicki, który na wezwanie przyjaciela, po uciążliwej wędrówce przez Syberię przybywa do wsi Lebiaży nad Tobołem, znajdując pierwsze oparcie w domu jego rodziny.