Straże obywatelskie – ochotnicze formacje policyjne o charakterze paramilitarnym tworzone w początkowym okresie I wojny światowej (1914–1915) w miejscowościach, powiatach i guberniach Królestwa Polskiego w sytuacji wycofywania się wojsk rosyjskich dla zachowania bezpieczeństwa i porządku. Powiązane były z Komitetami Obywatelskimi i politycznie z siłami konserwatywno-prawicowymi.
Powstanie i działalność W Zagłębiu Dąbrowskim Na terenie Zagłębia Dąbrowskiego powstała 27 lub 30 lipca 1914 po wycofaniu się wojsk rosyjskich paramilitarna organizacja porządkowa pod nazwą Straż Obywatelska w Dąbrowie Górniczej, oparta na okręgowych strukturach „Sokoła” i kierowana przez ich komendanta Kazimierza Srokowskiego (od 1896 sekretarza Rady Zjazdu Przemysłowców Górniczych Królestwa Polskiego, członka Ligi Narodowej i Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, przeciwnika naboru do Legionów Polskich), która rozszerzyła następnie działalność na inne miasta regionu. Srokowski działał na podstawie dyrektyw Zarządu Związku Sokolego, a Straż stanowiła ramię wykonawcze Komitetu Obywatelskiego, który wystąpił jako organ samorządu wobec wkraczających wojsk niemieckich.