Koncepcje MPI oferuje bogaty wybór dostępnych dla użytkownika funkcji. Następujące pojęcia pomagają zrozumieć oraz zapewnić kontekst dla wszystkich możliwości oraz skutkują podjęciem decyzji przez programistę, którą z funkcji chce użyć w aplikacji.
Komunikator Komunikatory są obiektami łączącymi, tj. grupującymi procesy podczas sesji MPI. W obrębie każdego komunikatora każdy zawarty proces ma niezależny identyfikator, zaś same procesy organizowane są w uporządkowaną topologię. MPI posiada również jawne grupy, ale są one głównie używane do organizacji oraz reorganizacji podzbiorów procesów przed utworzeniem innego komunikatora. MPI rozumie zarówno jedno jak i dwugrupowe operacje intrakomunikatorowe. W MPI-1 operacje jednogrupowe są dominujące, podczas gdy dwugrupowe odgrywają znaczącą rolę w MPI-2.
Komunikatory w MPI mogą być partycjonowane za pomocą kilku poleceń, które to zawierają algorytm kolorowania grafów nazywany MPI_COMM_SPLIT, który jest powszechnie używany do znajdowania topologicznych oraz innych logicznych podgrup w efektywny sposób.