Klasyczne koncepcje maltuzjańskie Odkrycie Thompsona zaprzeczyło obawom takich autorów, jak ekonomista z przełomu XVIII i XIX wieku, Thomas Malthus, którzy uważali że w bliskiej przyszłości nieunikniona jest katastrofa związana z przeludnieniem. Obecnie uważa się, że w XXI wieku najprawdopodobniej nastąpi zatrzymanie i stabilizacja, a nawet odwrócenie wzrostu populacji we wszystkich krajach. Aktualnie debaty demograficzne nie dotyczą przeludnienia świata, ale starzenia się ludności.
Fazy mały|upright=1.2|Model 4-fazowy transformacji demograficznej Oryginalna koncepcja Thompsona z 1929 r. przedstawiała cztery fazy rozwoju demograficznego. Według niego zróżnicowane w czasie i przestrzeni przejście od reprodukcji tradycyjnej do nowoczesnej odbywa się etapowo. Natomiast regionalne zróżnicowania związane są z momentem zapoczątkowania procesu przejścia demograficznego. W późniejszym czasie przedstawiono również kilka propozycji wyróżniających różnie rozumiany piąty etap przejścia. Faza I – charakterystyczna dla społeczeństw preindustrialnych (tradycyjnych) pozbawionych dostępu do współczesnej medycyny i zmagających się z częstymi, krwawymi konfliktami. Obecnie występuje tylko w nielicznych populacjach. Liczby urodzeń i zgonów są wysokie i niestabilne. Występuje wysoka umieralność i rozrodczość.