Chulio César (en latín CAIVS•IVLIVS•CAESAR•IV a la suya naixencia, IMPERATOR•CAIVS•IVLIVS•CAESAR•DIVVS• a la suya muerte), estió un militar, escritor, historiador y politico de l'Antiga Roma, naixito de Roma en l'anyo 100 aC (o 12 u 13 de chulio) y asasinato en a mesma ciudat o 15 de marzo d'o 44 aC, mientres os Idus de Marzo.
O suyo excepcional destín marcó no nomás a vida de l'Antiga Roma y de l'Imperio Romano, tamién marcó a Historia universal: ambicioso y brillant, s'aduyó d'o partiu politico d'os populares (en luita con os optimates) ta la suya puyada en a politica; estratega de primer orden, fació abanzar as mugas romanas dica o río Rin y l'Oceano Atlantico con a conquiesta d'as Galias, ta dimpués emplegar as suyas lechions ta puyar a o poder. Nombrato dictador, fue asasinato dimpués por una conspiración de bellos senadors. Dimpués d'a suya muerte fue divinizato por o suyo fillo politico, Octavián, que redotó a Marco Antonio en a luita por a succesión de César. Octavián, convertito en emperador, remató as reformas politicas que portoron ta o principato y ta l'Imperio Romano.
Segunda guerra civil d'a Republica de Roma En meyo d'una crisi politica César decició entrar en Roma con o suyo exercito. Pompeyo y os "optimates" veyendo que no teneban un exercito bien preparato pa ofreixer resistencia decidioron abandonar a ciudat y tornar en millors condicions. Cesar encorreba a Pompeyo, que se dirichiba a Brándiz pa refuchiar-se en Grecia y mirar d'organizar un exercito efectivo. Pompeyo consiguió trescruzar a Mar Hadriana con o suyo exercito y bels senadors.
Pompeyo teneba teneba una part important d'as suyas tropas en Hispania: siet lechions y tropas auxiliars (indichenas). Este exercito yera mandato por os legatos Lucio Afranio y Marco Petreyo. En a redolata d'Ilerda bi heba tropas pompeyanas pa defender a linia de l'Ebro. D'esta traza a guerra civil que esclató entre Chulio César y Pompeyo tenió o cuadrant nordoriental d'Hispania como un d'os suyos escenarios.
César prenió Massalia, en l'anyo 49 aC s'adrezó ta Hispania, entró por Cerdanya y situó o suyo exercito entre a Cinca y o Segre. As mayencatas d'os ríos se levoron os puents pa trescruzar-los y o suyo exercito quedó aturato y aislato sin provisions porque os indichenas s'heban levato o bestiar a las tierras altas.
Tot pareixeba que Pompeyo iba a ganar, pero César fació construir barcas de fusta, vimbre y cuero y consiguió fer pasar a lo suyo exercito a l'atra marguin d'o río. Alavez os indichenas d'Osca y de Calagurris Fibularia se posan de part de César, considerando-lo continador de Sertorio. Os iaccetans y cualques pueblos ibers de Catalunya demandan aduya a César y li dan trigo y carne pa las suyas tropas.
D'esta traza o exercito de César ya yera en millors condicions de combatir, a la vez que o exercito de Pompeyo quedó sin proveimiento y se rindió sin luita amán d'Ilerda en o que se conoix como Batalla d'Ilerda (chunio-agosto de 49 aC. César perdonó a las lechions pompeyanas y part d'ixas lechions s'unioron a lo suyo exercito.
Massalia se rindió o 25 d'agosto de l'anyo 49 aC. Mientres César yera en Massalia fue nombrato dictador y se'n fue ta Roma. Dende Roma fue a Brándiz pa trescruzar con o suyo exercito a Mar Hadriana y poder combatir a Pompeyo. César desembarcó en una placha a 150 km de Durraz. A flota pompeyana bloqueyaba por mar a plegata de refuerzos a lo principio, manimenos Marco Antonio consiguió desembarcar en Lissus y unir-se a César en Scampi. En a batalla de Durraz venció Pompeyo pero César consiguió salir-ne con pocas perduas. A batalla d'a Farsalia en l'anyo 48 aC representó una victoria decisiva pa César. César encorrió a Pompeyo dica Echipto en l'anyo 47 aC, a on trobó que lo heban asasinato. César intervinió en afers politicos echipcianos y se posó de part de Cleopatra en contra de Ptolomeu XIII.
Chusto dimpués de rematar a guerra civil o poblato indichena de Celse se convertió en a Colonia Iulia Victrix Celsa.
Chulio César en fuents aragonesas En o "Liber Regum" lo nombran en relación con Pompeyo y Octavián, y erroniament en relación a cuan naixió Chesucristo, que como ye sabito estió en ixas envueltas de César Augusto:
En o "Libro d'el Trasoro" li dedican o capítol 38 "Como Iulius Cesar fue el primer emperador de Roma".
Chulio César en a cultura popular thumb|190px|C. Iulii Caesaris quae extant.
La persona de Chulio César y las suyas fetas han estau representadas y inspirau con frecuencia obras literarias y cinematograficas.
En a literatura En a literatura destacan: The Tragedy of Julius Caesar, de William Shakespeare. Cleopatra, de Emil Ludwig, an se describe a Chulio César como guerrero y amant. The Ides of March de Thornton Wilder. José Luis Borges le dedicó un poema titulau Los conjurados. Caesar: Let the Dice Fly de Colleen McCullough. Tamién ye o protagonista d'a ópera Giulio Cesare in Egitto, de Georg Frideric Händel.
Filmografía
Anyo Títol d'a cinta Director Reparto Atros 1908 Julius Caesar Julius Caesar de 1908 en Internet Movie Database. James Stuart Blackton/William V. RanousCharles KentCurtometrache mudo1911 Julius Caesar Julius Caesar de 1911 en Internet Movie Database. Frank R. Benson Guy Rathbone Curtometrache mudo1945 Caesar and Cleopatra César y Cleopatra de 1945 en Internet Movie Database. Gabriel Pascal Claude Rains1950 Julius Caesar David Bradley Charlton Heston, Harold Tasker1953 Julio César Joseph L. Mankiewicz Marlon Brando, Louis Calhern1963 Cleopatra Joseph L. Mankiewicz Elizabeth Taylor, Richard Burton, Rex Harrison1970 Julius Caesar Stuart BurgeJohn Gielgud, Charlton Heston, Jason Robards1979 Julius Caesar Michael LanghamSonny Jim Gaines, Morgan Freeman1990 Astérix & Obélix contre César Astérix & Obélix contre César en Internet Movie Database. Claude Zidi Gottfried John 2001 Vercingétorix Jacques DorfmannKlaus Maria Brandauer, Christopher Lambert, Max von Sydow2002 Astérix & Obélix: Mission Cléopâtre Astérix & Obélix: Mission Cléopâtre en Internet Movie Database. Alain Chabat Alain Chabat, Gérard Depardieu, Christian Clavier2008 Astérix aux jeux olympiques Astérix aux jeux olympiques en Internet Movie Database. Frédéric Forestier y Thomas LangmannAlain Delon,Gérard Depardieu, Christian Clavier
Bibliografía Angel Canellas López (dirección), Aragón en su historia CAI, 1980.
Se veiga tamién Republica Romana. Guerra d'as Galias. Comentarios sobre a Guerra d'as Galias. Comentarios sobre a Guerra Civil. Batalla de Farsalia. Galias. Primer triumvirato.
Referencias
Vinclos externos
Dentrada en a GEA (Gran Enciclopedia Aragonesa. Chulio César en Memo.fr.
Categoría:Cónsuls d'a Republica Romana Categoría:Dictadors de l'Antiga Roma Categoría:Escritors de l'Antiga Roma Categoría:Escritors en latín Categoría:Guerra d'as Galias Categoría:Historiadors de l'Antiga Roma Categoría:Magnicidios Categoría:Militars de l'Antiga Roma Categoría:Naixius de Roma Categoría:Muertos en Roma Categoría:100 aC (naixencias) Categoría:44 aC (muertes)