250px|right|thumb| Logo olimpico de l'atletismo.
L'atletismo ye un esporte que consiste en a realización de diferents prebas d'obchectivos y actividaz diferents. Se pueden clasificar en 3 apartatos: cursas, concursos (saltos y lanzamientos) y prebas combinatas (heptatlón y decatlón) reglamentatas por World Athletics (dica 2019 Asociación Internacional de Federacions d'Atletismo, IAAF por as suyas siglas en anglés).
Atletismo proviene d'a parola griega "athlos" (αθλος) que significa luita, competencia.
L'atletismo ye un d'os pocos esportes practicatos de forma tradicional mundialment, mesmo en l'ambito aficionato como en as numerosas competicions de toz os rans que se fan. A simplicidat y os pocos medios necesarios ta la suya practica explanican en parti iste exito. Os primers vestichios de concursos atleticos se remontan a civilizacions antigas.
Os Chuegos Olimpicos son a preba internacional mas conoixita. Se celebran cada cuatre anyos dende 1896 y l'atletismo ye a disciplina mas important en éls. Dende 1982, a IAAF ye l'organismo encargato d'a reglamentación, y creyó normas ta finalizar con o período amateur d'a disciplina. O primer Campionato d'o Mundo d'Atletismo s'organizó en 1983 y actualment se fan cada dos anyadas dende 1991.
Prebas oficials {| class="wikitable" style="font-size:94%" align="center" width="100%" |+'Prebas oficials a o Campionato Mundial y Chuegos Olimpicos Prebas oficials d'atletismo seguntes l'IAAF ! width=100 colspan=5 |Cursas ! width=70 rowspan=2| Marcha ! width=70 rowspan=2| Brincos ! width=70 rowspan=2| Tiradas ! width=70 rowspan=2| Prebas combinatas |-align=center |Cursas de velocidat||Cursas de meya distancia||Cursas de larga distancia||Obstaclos||Relevos |-align=center |60 mPrebas indoor100 m200 m400 m||800 m1.500 m3.000 m||5.000 m10.000 mCampo a traviesaMaratón||60 m cletas100 m cletas110 m cletas400 m cletas3.000 m obstaclos||4 x 100 m4 x 400 m||20 km 35 km||LargariaTriple brincoAltariaPercha||PesoDiscoMartielloChavelina||PentatlonHeptatlonDecatlon |} thumb|250px|Cursa de 200 metros lisos d'o Mundial d'Atletismo de Helsinki 2005.
Competicions mas importants Os Chuegos Olimpicos, son una competición internacional polisportiva organizada dende 1896 cada cuatre anyos por o Comité Olimpico Internacional (COI). L'atletismo ye un d'os esportes prencipals d'istos chuegos present en todas as edicions en os Chuegos olimpicos d'a era moderna y tamién en os de l'antiguidat. Os Campionatos d'o Mundo d'Atletismo, organizaus actualment cada dos anyos por World Athletics (conoixita dinates de 2019 como IAAF por as suyas siglas en anglés d'a suya antiga denominación) dende 1983. A Copa d'o Mundo d'Atletismo, ye una competición internacional de seleccions continentals organizada per World Athletics . Os campionatos continentals, Campionato d'Europa d'Atletismo, Campionato d'Asia d'Atletismo, Campionato d'Africa d'Atletismo, Campionato Panamericanos d'Atletismo, etc. Organizadas por as respectivas federacions de area. A Golden League, ye una serie de 6 competicions en as que os atletas que ganen as 6 competicions comparten un premio d'un millón de dolars estatounidenses. Os campionatos estatals d'atletismo, Campionato d'Espanya d'Atletismo, Campionato de Francia d'Atletismo, etc. Organizadas por as repectivas federacions nacionals. Campionatos rechionals u nacionals, Campionato d'Aragón d'Atletismo, Campionato de Catalunya d'Atletismo, etc. Organizadas por as respectivas federación autonomicas u locals.
Récords d'o mundo
thumb|right|200px|Usain Bolt (dreita) en a cursa d'o récord d'o mundo de 200 metros. thumb|right|200px| Jürgen Schult o día d'o suyo récord d'o mundo de tirada de disco. thumb|right|200px| Denis Nizhegorodov, récord d'o mundo de 50 km marcha (2008-2014). thumb|right|200px| Roman Šebrle, récord d'o mundo de decatlón (2001-2012).
Masculins en prebas olimpicas Actualizau a 9 de setiembre de 2024 Récords d'o mundo masculins seguntes World Athletics.
Preba Marca Atleta/País Calendata Lugar Video 100 m Progresión 9"58 Usain Bolt 22px|border (Chamaica) 16 d'agosto de 2009 Berlín 200 m Progresión 19"19 Usain Bolt 22px|border (Chamaica) 20 d'agosto de 2009 Berlín 400 m Progresión 43"03 Wayde van Niekerk 22px|border (Sudafrica) 14 d'agosto de 2016 Río de Janeiro 800 m Progresión 1'40"91 David Rudisha 22px|border (Kenya) 9 d'agosto de 2012 Roma 1.500 m Progresión 3'26"00 Hicham El Guerrouj 22px|border (Marruecos) 14 de chulio de 1998 Roma 5.000 m Progresión 12:35,36 Joshua Cheptegei 22px|border (Uganda) 14 d'agosto de 2020 Mónegue 10.000 m Progresión 26'11"00 Joshua Cheptegei 22px|border (Uganda) 7 d'octubre de 2020 Valencia Maratón Progresión 2:00:35 Kelvin Kiptum 22px|border (Kenya) 8 d'octubre de 2023 Chicago 110 m cletas Progresión 12"80 Aries Merritt 22px|border (Cuba) 7 de setiembre de 2012 Bruselas 400 m cletas Progresión 45"94 Karsten Warholm 22px|border (Noruega) 3 d'agosto de 2021 Tokio 3.000 m obstaclos Progresión 7'52"63 Lamecha Girma 22px|border (Etiopía) 9 de Chunio de 2023 París Altaria Progresión 2,45 m Javier Sotomayor 22px|border (Cuba) 27 de chulio de 1993 Salamanca Percha Progresión 6,26 m Armand Duplantis 22px|border (Suecia) 25 d'agosto de 2024 Chorzów Largaria Progresión 8,95 m Mike Powell 22px|border (Estaus Unius) 30 d'agosto de 1991 Tokio Triple brinco Progresión 18,29 m Jonathan Edwards 22px|border (Reino Uniu) 7 d'agosto de 1995 Göteborg | Peso Progresión 23,56 m Ryan Crouser 22px|border (Estaus Unius) 27 de mayo de 2023 California Disco Progresión 74,35 m Mykolas Alekna 22px|border (Lituania) 14 d'aabril de 2024 Ramona Martiello Progresión 86,74 m Yuriy Sedykh 22px|border (URSS) 30 d'agosto de 1986 Stuttgart Chavelina Progresión En l'anyo 1986 se introdució un nuevo modelo de chavelina 98,48 m (actual) Jan Železný 22px|border (Checoslovaquia) 25 de mayo de 1996 Jena 104.80 m (antigo) Uwe Hohn 22px|border (RDA) 20 de chulio de 1984 Berlín Este 20 km marcha Progresión 1h16'36" Yusuke Suzuki 22px|border (Chapón) 15 de marzo de 2014 Nomi 50 km marcha Progresión 3h32:33 Yohann Diniz 22px|border (Francia) 15 d'agosto de 2014 Zürich Relevos4 × 100 m Progresión 36"84 22px|border Nesta Carter22px|border Michael Frater 22px|border Yohan Blake 22px|border Usain Bolt 11 d'agosto de 2012 Londres Relevos4 × 400 m Progresión 2´54"29 22px|border A. Valmon 22px|border Quincy Watts 22px|border H.B. Reynolds 22px|border M. Johnson 22 d'agosto de 1993 Stuttgart Decathlón Progresión 9.126 p Kévin Mayer 15/16 de setiembre de 2018 Talance
Femenins en prebas olimpicas 200px|thumb| Marita Koch, récord d'o mundo de 400 metros lisos.Actualizau a 10 de setiembre de 2024
200px|thumb| Paula Radciffe, récord d'o mundo de maratón (2002–2019). 200px|thumb| Yelena Isinbayeva, récord d'o mundo de brinco con percha. 200px|thumb| Barbora Špotáková, récord d'o mundo de tirada de chavelina.
Preba Marca Atleta/País Calendata Lugar Video 100 m Progresión10"49 Florence Griffith 22px|border (Estaus Unius) 16 de chunio de 1988 Indianapolis 200 m Progresión 21"34 Florence Griffith 22px|border (Estaus Unius) 29 de setiembre de 1988 Seúl 400 m Progresión 47.60 Marita Koch 22px|border (RDA) 6 d'octubre de 1985 Canberra 800 m Progresión 1:53.28 Jarmila Kratochvílová 22px|border (Checoslovaquia) 23 de chulio de 1983 Munich 1.500 m Progresión 3:49.04 Faith Kipyegon 22px|border (Kenya) 7 de chulio de 2024 París 5.000 m Progresión 14:00.21 Gudaf Tsegay 22px|border (Etiopia) 17 de setiembre de 2023 Eugene 10.000 m Progresión 28:54.14 Beatrice Chebet 22px|border (Kenia) 25 de mayo de 2024 Eugene Maratón Progresión 2:09:56 Ruth Chepngetich 22px|border (Kenia) 13 d'octubre de 2024 Chicago 100 m cletas Progresión 12"12 Tobi Amusan 22px|border (Nigeria) 24 de chulio de 2022 Eugene 400 m cletas Progresión 50"37 Sydney McLaughlin 22px|border (Estaus Unius) 8 d'agosto de 2024 París 3.000 m obstaclos Progresión 8:44.32 Beatrice Chepkoech 22px|border (Kenya) 20 de chulio de 2018 Monegue Altaria Progresión 2,10 m Yaroslava Mahuchikh 22px|border (Ucraína) 7 de chulio de 2024 París Largaria Progresión 7,52 m Galina Chistyakova 22px|border (URSS) 11 de chunio de 1988 Leningrado Percha Progresión 5,06 m Yelena Isinbayeva 22px|border (Rusia) 28 d'agosto de 2009 Zúrich Triple Progresión 15,74 m Yulimar Rojas 22px|border (Cuba) 20 marzo de 2022 Belgrado Peso Progresión 22,63 m Natalya Lisovskaya 22px|border (URSS) 7 de chunio de 1987 Moscú Disco Progresión 76,80 m m Gabriele Reinsch 22px|border (RDA) 9 de chulio de 1988 Neubrandenburg Martiello Progresión 82,98 m Anita Wlodarczyk 22px|border (Polonia) 22 d'agosto de 2016 Varsovia Chavelina Progresión En o anyo 1999 se introdució un nuevo modelo de chavelina. 72,28 m (actual) Barbora Špotáková 22px|border (Chequia) 13 de setiembre de 2008 Stuttgart 80,00 m (antigo) Petra Felke 22px|border (RDA) 9 de setiembre de 1988 Potsdam Heptatlón Progresión 7.291 p Jackie Joyner 22px|border (Lituania) 23-24 de setiembre de 1988 Seúl 20 km marcha Progresión 1h23'49" Yang Jiayu 22px|border (China) 20 de marzo de 2021 Huangshan 35 km marcha Progresión 2:37:15 María Pérez 22px|border (España) 21 de mayo de 2023 Poděbrady Relevos 4x100 m Progresión 40"82 22px|border (Estaus Unius) 10 d'agosto de 2012 Londres Relevos 4x400 m Progresión 3:15.17 22px|border (URSS) 22px|border T. Ledovskaya 22px|border Olga Nazarova 22px|border Mariya Pinigina 22px|border Olga Bryzgina 1 d'octubre de 1988 Seúl
Prencipals atletas d'Aragón Categoría principal: Atletas d'Aragón.
O primer gran atleta aragonés conoixiu ye Mariano Bielsa, conoixiu como Chistabín de Berbegal, que compitió practicament por tot o mundo fendo cursas y exibicions contra os millors atletas y caballos en a segunda metat d'o sieglo XIX. Dimpués ya en o prencipio d'o sieglo siguient, entre d'atros, destaca Dionisio Carreras, conoixiu como El Campana'', qui estió noveno en a maratón d'os Chuegos Olimpicos de 1924 y o primer aragonés en participar en os Chuegos Olimpicos.
En a segunda metat d'o sieglo XX l'atletismo ya ye un esporte muit reconoixiu y os atletas esdevienen profesionals u semiprofesionals, fueras de l'atletismo femenino que con atletas como María Luisa Orobia, Blanca Miret u Rosa Sierra, tenioron que dar empente a l'atletismo femenino aragonés y espanyol dimpués de muitos anyos de prohibición mientres lo rechimen franquista, gracias tamién a la aduya d'Ernesto Bribian, entrenador en Monzón y impulsor de l'atletismo oscense. Pero por dencima de toz destaca Carmen Valero, 2 vegadas campiona d'o mundo de campo a traviesa, en Chepstow 1976 y Düsseldorf 1977, y tercera en Rabat 1975 y primera atleta olimpica d'Espanya, y a qui a ormino s'ixuplida de mencionar entre los millors y mas grans atletas espanyols de toz os tiempos.
Posteriorment tamién destacan Javier Moracho, subcampión d'o mundo indoor de 60 m cletas, campión d'Europa Indoor de 60 m cletas en Madrit 1986 y subcampión en Grenoble 1981, amás de 15 vegadas campión d'Espanya en diversas prebas, asinas como Eliseo Martín, medalla de bronce en os Campionatos d'o Mundo de l'anyo 2003 y actual récord d'Aragón de 3.000 m obstaclos.
Se veiga tamién Pollaradas. Historia de l'atletismo en Aragón. Récords d'Aragón d'atletismo.
Referencias
Vinclos externos Pachina web oficial IAAF. Pachina web oficial d'a Federación espanyola d'atletismo. Pachina web oficial d'a Federación aragonesa d'atletismo. Récords d'o mundo d'a categoría veterans.
*