Venecia Chuliana u Marca Chuliana ye una rechión d'Europa ideyada con fins politicas en o contexto de disputas territorials y reclamacions nacionalistas en o territorio entre os Alpes Chulians y a Mar Hadriana y dende o Golfo de Trieste a Punta Promontore, incluindo tota a Peninsula d'Istria. Ye un territorio sin mugas bien definidas y habitau por diferents pueblos eslaus (croatas y eslovenos principalment) y latinos (italianos d'orichen veneto u istriot y istrorrumanos) y que perteneixe principalment a Croacia, Eslovenia y, una chicota part a Italia. En o periodo d'entreguerras perteneixió a Italia, pero en a Segunda Guerra Mundial Italia perdió o control d'a mes gran part d'esta rechión, y dende 1947 desapareixió como rechión administrativa deseparada real. Manimenos o suyo nombre sobrevive en o nombre d'a rechión autonoma de Friuli Venezia Giulia, que incluye tot o Friul y una chicota part de l'anterior Venecia Chuliana en as redoladas de Trieste y Gorizia.

Toponimia 200px|thumb|left|O Litoral Austriaco en 1897. O toponimo italiano Venezia Giulia u Venetia Iulia fue inventau en 1863 por o lingüista Graziadio Isaia Ascoli de Gorizia, con a intención de mirar un nombre pa os territorios d'o Reino d'Austria reclamaus por os nacionalistas italianos en o norte d'a Mar Hadriana.Contemporary History on Trial: Europe Since 1989 and the Role of the Expert Historian por Harriet Jones, Kjell Ostberg, Nico Randeraad p. 155

O toponimo s'ha tradueito en diferents idiomas d'os países mugants como Julijska krajina (croata y esloveno), Venesia Jułia (veneto), Vignesie Julie (furlán), Julisch Venetien (alemán), Carsia Julia (latín).

A part Iulia d'o toponimo ideyau en 1863 se remonta a lo municipio Forum Iulii fundau por Chulio César a lo piet d'os Alpes Chulians. En a traducción herediana de "Breviarium ab Urbe condita", on son adhibidas a "Historia Romana" y "Historia Langobardorum" de Pavlo Diacono en trobamos una mención d'este "Foro de Chulio":

Historia En l'Imperio Austrohongaro constituiba o Litoral Austriaco, dentro d'Austria u Cisleitania, reclamau por os nacionalistas italianos por a presencia d'una important minoría italiana.

A posibilidat d'anexionar-se o Litoral Austriaco estió una d'as causas por as que Italia declaró a guerra a Austria-Hongría en a Primera Guerra Mundial. Encara que Italia fue derrotada por Austria-Hongría en a Batalla de Caporetto, por o tractau de Ramallo Italia obtién Istria y un territorio habitau por 400.000 eslovenos correspondient a las actuals rechions de Goriška, Istria Eslovena y territorios que mugants con estas rechions en l'actual Italia. Estos territorios constituirán a rechión dita como Venecia Chuliana.

En o periodo faixista d'Italia se prebó d'italianizar a los eslovenos d'a Istria Eslovena y Goriška. Cuan en setiembre de 1943 capituló Italia o sud d'Eslovenia fue administrau por Alemanya, pero part d'o territorio yera zona d'actividat d'os partisans yugoslavos.

En 1946 Eslovenia se convertió en una republica popular en a Federación Yugoslava y se creya atra muga con Italia (tractau de París de 1947) que adchudica a Eslovenia a val alta d'o Soncio y divide a ciudat de Gorizia. Trieste y a suya redolada son declaraus territorio libre (Territorio Libre de Trieste), y no se resuelve a suya situación dica 1954, con o reparto d'este territorio. Una minoría eslovena d'unas 50.000 personas queda en Italia, pero analogament muitos italianos u venecianos quedan en a part yugoslava, en o que actualment ye o territorio dito Istria Eslovena.

Veyer tamién Peninsula d'Istria. Istria eslovena.

Referencias

Categoría:Rechions d'Europa