O chopo lombardo, chopo negro u choperaCon a variant choplera ( (L., 1753)) ye un árbol caducifolio d'a familia d'as salicacias y d'o chenero Populus (concretament un chopo) muit frecuent en Eurasia, propio de sotos y formacions de vechetación de ribera. Tamién se conoix como mayo.

Descripción Ye un árbol de madera tova y creiximiento moderadament rapedo, que gosa creixer dica bels 20 u 30 metros d'altaria KREMER, Bruno; Árboles. Editorial Blume. Barcelona, 1986. FELIX, Jîrî y TOMAN, Jan; Guía de Campo (3ª Ed.); Ediciones Susaeta. Madrid, 1999. . Cuan ye choven tiene un creiximiento muit vertical, con a corona preta y fina, pero cuan se va envellindo creixe mas lateralment y irregular, de forma que a corona d'os eixemplars viellos tiene una forma muito mas irregular que a d'os chóvens.

O tronco ye amplo y fuerte, con firmes fendiduras por toda a crosta (que ye muit escura en comparación con as atras especies de Populus). En os árbols viellos o tronco puede ser retuerto y tener foraus y partes mortas, pero a presencia de grans ramas y pocas brancas a poca altaria fa que a corona adopte un aspecto unflau y espacioso, que no ye o que tienen os chóvens.

As brancas son tovas y flexibles, de color parda u royisca, muit pretas en toda a corona d'os árbols chóvens, pero muit perifericas en os viellos, o que le da ixe aspecto de cupula. As chemas se disposan muit densament antes de comenzar a epoca de creiximiento primeral.

As fuellas, de color verde intensa, se sustentan sobre un peciolo largo, que fa cuasi igual que a propia fuella (5-9 cm). Tienen o limbo triangular u romboidal, con a ladera leverament aserrada. Cara ta l'agüerro, a fuella se torna amariella y cai.

A flor se presenta en amentos, que son de color roya en os amentos masculins (por a color d'os estamens) y verdisca en os femenins. A florada se produce antes que as fuellas primerals comincen a brostar-le a l'árbol.

A simient ye muit chicorrona, y s'esparde con o viento porque viacha embolicada en una cubierta filamentosa u plumosa, de color blanca, que, como en toz os chopos pasa, se produce en grans cantidaz en o tiempo de maduración (finals de primavera u prencipios d'o verano).

Fitonimia O chopo recibe nombres diferents en Aragón, anque en a gran mayoría d'o territorio se le conoix como «chopo» VIDALLER TRICAS, Rafel: Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals, Edicions Val d'Onsera, Zaragoza 2004. . BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, Diccionario Aragonés: Chistabín-Castellano; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2008. , palabra derivada d'o latín PŌPŬLUS talment a traviés d'a forma vulgar PLŌPPUS Juan Antonio Frago Gracia: Toponimia del Campo de Borja. Estudio lexicológico. Institución Fernando el Católico, pp 90-91.. Encara que a mes gran parte d'os estudiosos han considerau a presencia d'esta palabra en castellano como un portuguesismo que dimpués s'ha transmeso a l'aragonés como castellanismo Anchel Conte, Chorche Cortés, Antonio Martínez, Francho Nagore, Chesús Vázquez. El aragonés: identidad y problemática de una lengua. Librería General, 1982, pachina 76., a documentación d'esta palabra como elemento romanz en o latín medieval escrito en Aragón se remonta a lo sieglo XII en un d'os "Documentos d'o Pilar" referius a un toponimo d'Utevo que encara existe, lo que descarta l'orichen castellano d'a palabra:

Os cheosinonimos son siempre locals, y se dan preferentment en o sector nort-oriental (Ribagorza fundamentalment) y en os municipios catalanoparlants de a francha oriental. Por tanto, solo os nombres que se le da en aragonés ribagorzano suposan variacions adintro d'o dominio lingüistico d'a luenga aragonesa. thumb|right|250px|A selva de chopos se diz «chopera». As dos solas formas diferents de chopo que no se siente en Ribagorza se dan en a Fueva, a rechión u subcomarca natural de Sobrarbe que muga con Ribagorza. Anque en a mayor parte d'a comarca de Sobrarbe en l'actualidat se conoix a o chopo como «chopo», en os nuclios d'o Toledo d'a Nata como Sant Chuan y a Cabezonada (norte de a Fueva) bellas personas tienen l'alcordanza que enantes le diciban «coplo» (/'koplo/). En a vecina localidat de Fuent de Campo s'asegura que a forma patrimonial yera «choplo» (/'tʃoplo/). A forma «choplo» a documentan Fernando Romanos y Fernando Blas en as aldeyas inmediatas que forman o Baixo Penyas BLAS GABARDA, Fernando y ROMANOS HERNANDO, Fernando, El Aragonés de Baixo Peñas; Gara d'Edizions. Zaragoza, 2005. . En a resta de a Fueva (y nian sisquiera en a resta de Sobrarbe, nian en zonas tan conservaderas como Chistau u a val de Vio) s'ha puesto documentar garra forma derivada de <PŌPŬLUS que no estás «chopo».

En Ribagorza, en cambio, i ha dos formas que se pronuncia diferent seguntes en cual puesto. «cople»Con a variant coplle se documenta pronunciau /'kopʎe/ ("coplle") en Torres SALAMERO REYMUNDO, Francisco, Léxico peculiar de Torres del Obispo (Ribagorza); Semejanzas y diferencias con el castellano y el catalán; Institución Fernando el Católico. Zaragoza, 1991., en Sopeira y en las Pauls, pero tamién en Ramastué, en Llire, en Arasán y en Sos Varios, Dicsionari de Patués de l'Asosiasión Cultural Guayente; Espublicato por o Servicio de Patrimonio Etnológico, Lingüístico y Musical d'a Diputación General de Aragón (2003). Consultau o 5 d'abril de 2012. (en a val de Benás), como /'kopje/ ("copie") en Estadiella, /'kopʎje/ ("copllie") de nuevo en Torres, y /'koʎe/ ("colle") unatra vegada en Sopeira. En Sopeira amaneix tamién a forma «coble», que se pronuncia /'kobʎe/ ("coblle").

A forma «xopo» (/'ʃopo/) s'ha documentau exclusivament en Fonz, y «xop» (/'ʃop/) en a comarca de a Matarranya, encara que de feito en esta comarca ye mes común a pronunciación «chop» /'tʃop/ tipica d'o catalán occidental, que Vidaller documenta en Aiguaviva de Bergantes.

Etimolochía Se suposa que tanto «chopo» como a resta de variants dimanan de o latín <PŌPŬLUS, anque por variación popular en Aragón y en Castiella s'ha cambiau a consonant inicial P- por una C-. Isto ye un fenomeno caracteristico en as luengas iberorromanicas. As variants orientals debantditas pareixen relacionar-se con una forma latina vulgar tipo *CLŌPPUS y no PLŌPPUS, estando os grupos consonanticos latinos CL- y GL- en latín vulgar mas tendents a la inestabilidat y a la palatalización que os grupos PL- y FL- por estar oclusivos y linguodorsals Heinrich Lausberg: Lingüistica romanica. Tomo I fonetica. Editorial Gredos, 1993. pp 334-335., d'astí palabras como loir < GLIS en francés, y as palabras lera < GLAREA, leba > GLEBA y land < GLANDE en l'aragonés tellano, belsetán, chistabín y benasqués Chabier Lozano Sierra: Aspectos Lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca). Gara d'Edizions - Prensas Universitarias de Zaragoza - Institución Fernando el Católico. 2010, pp 44-45., a palabra lueca < CLOCCA en muitas parlas alto-aragonesas, y destacando a palabra chubiello QUINTANA i FONT, Artur: El Aragonés nuclear de Nerín y Sercué (Valle de Vio); Gara d'Edizions. Zaragoza, 2007. , p 56. < GLOBELLU con una evolución pareixida enta una ch inicial.

Curiosament, as derivadas de <PŌPŬLU han estau historicament muit productivas en toponimos, tanto en Aragón como en Castiella, Leyón y Galicia, y cuasi nunca con C- inicial. A forma clasica con a que fosiliza en toponimia o derivau de <POPULU en as luengas iberorromanicas ye «pobo», perdendo a terminación que deriva d'o sufixo latín -ULUM. Iste toponimo se vei en lo Pobo en Teruel, El Pobo de Dueñas en Guadalachara, etc. Tamién derivan de POPULU os toponimos Plou (Teruel) y Polop (Alicant), que son mas cerca d'a radiz orichinal.

Vocabulario relacionau Una selva de chopos se diz una «chopera», u «choplera» en os puestos a on que se diz «choplo». En a Ribagorza probablement ye una «coplera» (pronunciau "copllera"). Un arbolet de chopo chicorrón ye un «chopizo» u «chopiza», anque M. Coronas le da o significau de chupón de chopo CORONAS CABRERO, Mariano, Vocabulario aragonés de Labuerda-A Buerda (Sobrarbe); Xordica Editorial. Zaragoza, 2007. .

Imáchens

Notas

Referencias

Se veiga tamién Populus. Lombardo. Tremolera. Abetullo. Salze. Chopera. Alamera.

Vinclos externos

Nigra Categoría:Árbols presents en Aragón Categoría:Flora d'Europa Categoría:Flora d'Asia Categoría:Flora d'os Pireneus Categoría:Taxons nombraus por Carl Linnaeus