Os yiddischmos y hebraismos en bavaro (en bavaro Jiddischn und Hebräischn im Boarischn) son os ampres provenients d'o yiddisch y o hebreu que se troban presents en a luenga bavara.
Muitas palabras plegoron a o bavaro a traviés d'o rotwelsch, un criptolecto charrau d'antis mas en o sud d'Alemanya y en Suiza con palabras de cuantos dialectos alemans, o yiddisch y o romaní. Atras muitas palabras han plegau a o bavaro dende o yiddisch pasando por l'alemán.
L'orichen d'a mayoría d'hebraismos en o bavaro ye a Biblia.
Palabras d'o yiddisch En ista lista se troban as palabras bavaras d'orichen yiddisch. I apareixen amás as palabras equivalents en hebreu y a suya traducción enta l'aragonés.
+BavaroYiddischHebreuSignificauauskochtLudwig Zehetner: Bairisches Deutsch, Múnich, 1997chochem (orichen contravertiu)חכם chacham, chochem En aragonés "listo, intelichent". Ye posible que se tracte d'una mezcla entre o termín bavaro auskochn ("cueto") y o rotwelsch "auskochemen", iste zaguero con orichen en o yiddisch chochemFriedrich Hans P. Althaus: Kleines Lexikon deutscher Wörter jiddischer Herkunft. Beck, Minga, 2. Aufl. 2003. Bamme בַּעַל baal emoh בַּעַל baal emoh En aragonés "medrana". Plega talment a traviés d'o yiddisch y iste d'o hebreu baal emoh (miedoso), de בַּעַל baal = "sinyor" y ema = "miedo".Beisel, Beize, Beiz bajis בַּיִת bajit En aragonés "tabierna". Plega dende o hebreu בַּיִת bajit a traviés d'o yiddisch bajis (literalment as dos casa). En vienés as tabiernas se dicen Beisln.betuachd betuch, "seguro, fiable" baṭuaḥ, batuach "fiable" de בָּטַח batach "confitar" Actualment en bavaro se fa servir con o significau de "rico", "con diners".blau be-lo בלא "con garra cosa, sin" En aragonés "capín", tamién "chandro", "manguán".Bohai u Bahöö en Austria paihe, "rudio" Se fa servir en bavaro con o sentiu de "baralla", "disturbio", "estrapalucio".Chuzpe חוצפה Chuzpe חֻצְפָּה Chuz'pa, "Desfachatez", "insolencia"eisoafn (jdn. ~) Friedrich Kluge: Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache; 23. erweiterte Auflage, Walter de Gruyter, 1999'sewel "suciedat", "bardo"|| sewel, en hebreu זבל , "mierda", "excrementos" || O significau orichinal yera "ensabonar", por eixemplo einseifen beim Rasieren ("ensabonar-se ta rasurar-se"). Actualment significa "enganyar u embabucar a belún" y viene probablement a traviés d'o rotwelsch beseiwelen dende o yiddisch occidental sewel ("suciedat") |- |Eizes, Ezzes (Plural)|| ||עצה = Consello|| Significa "consellos", en plural |- |Ganov || || גנב gannaw, "furtar" || En aragonés "trapacero", "candongo", "tracer" |- |gschlaucht|| || schlacha, literalment "tirar por o tierra" || trobar-se "muit canso" |- |Hawara, Haberer u Habschi ||חבֿר khaver ("amigo", "camarada", "colega"), plural: חַבֵרִים chaverim ("amigos") || חַבֵר chaver ("amigo", "colega"), plural: חַבֵרִים chaverim ("amigos")|| En Austria, mas que mas en l'aria a on se charra o bavaro central a o norte d'os Alpes, Haberer u Hawara significa "amigo" u "camarada", Haberer (Freund) en Datenbank zur deutschen Sprache in Österreich tamién puet estar sinonimo d'"hombre" Haberer (Mann) en Datenbank zur deutschen Sprache in Österreich (no en o sentiu de matrimonio) u "amant", en iste caso con a forma diminutiva "Habschi" u en Vorarlberg "Habi" Haberer (Liebhaber) en Datenbank zur deutschen Sprache in Österreich. Existe l'adchectivo verhabert y o termín Verhaberung ("amistanza") derivaus d'os anteriors y que son mas suaus (bi ha menos unión entre as personas) que os estándard "Seilschaft" y "Freunderlwirtschaft" que significan o mesmo. |- |hussn Universität Innsbruck: Deutsche Wörter aus dem Hebräischen || ||huth "acapizar-se" || S'emplega en Austria, significa "encorrer", "fer as cosas ascape" |- |Kaff ||kephar "lugar" || כָּפָר kafar, "lugar" || Ista palabra se fa servir ta fer referencia a un "chicot lugarón a on no bi ha garra cosa" y viene d'o yiddisch a traviés d'o hebreu כָּפָר kafar ("lugar"). |- |Kaffa ||kapher "abarcudo"|| || D'o rotwelsch "abarcudo", "persona que viene d'un lugarón". |- |Kassiba, kassiban || D'o yiddisch כּתיבֿה kesive, "carta, escrito" ||כְּתִיבָה keṯīvā(h) "escrito" || Mensache secreto ninviau por os presos d'una garchola ta contactar entre éls u con l'exterior. |- |Kluft|| || qĕlippä, "crosta" || Significa familiarment "ropa" u "uniforme" y plega a traviés d'o rotwelsch |- |koscha || ככּשר || ככּשר Kascher || "Koscher" significa literalment "apto", "saludable". Fa referencia a aquels platos que a Torah permite minchar a os chudieus. |- |Malochn || ||מְלָאכָה melā(')ḵā(h) literalment "treballo cerenyo" || A palabra hebrea orichinal teneba o significau de "treballo". A variant Maloche fa servir muito en l'alemán d'a compleganza d'o Ruhr y en o berlinés. |- |Masn, Masl, Massl ||mazel, "suerte" || מזל Masal || Literalment "suerte". Se troba en a expresión a Masn hom u a Masl hom ("Tener suerte"), por eixemplo Massl wia a Goi ("Tener suerte como un goy (no chudieu)"), emplegada en Austria Masen en Datenbank zur deutschen Sprache in Österreich |- |mauschln || moischele, "Moses" ||De מֹשֶׁה Mosche "Moisen" u מָשָׁל maschal "parabola; dito; falordia" || Ye un chuego de cartas chugau en Alemanya y os países de l'antigo Imperio austrohongaro. S'emplega actualmente ista expresión ta referir-se a dos personas que "charran por dezaga sobre os atros". |- |meschugge ||משוגע (Meschugge) || מְשׁוּגָע (Meschugga) || A palabra yiddisch ta "barrenau" viene d'o termín hebreu meschuga (barrenau, venau).Wilhelm Gesenius: Hebräisches und aramäisches Handwörterbuch; unvaändata Nochdruck vo da 1915 easchienanen 17. Auflog; Heidelberg: Springer-Verlag, 1962 |- |Mischpoke u Mischpoche || משפחה Mischpoche || מִשְׁפָּחָה Mischpacha || En hebreu significa literalment "familia". Se fa servir en bavaro con o sentiu de "chentota", "colla de ladrons" u "sociedat criminal". |- |Pleitegeia || פליט (Plitt) || פליט (Palit, )||A palabra Pleitegeier viene d'o hebreu pleta ("fuyida"). En a variedat occidental d'o yiddisch o termín evoluciona ta plajte (bi ha una diftongación y a vocal d'a suya rematanza se fa feble) que forma o termín chunto a o verbo chermanico "gehen", a traviés d'a suya forma en yiddisch gajen. Asinas a exprisión plajte gajen significa orichinalment en yiddisch "fuyir, salir fuyindo"; por o que un plajte-gajer ye a la vez a persona que fuye, ye decir o "fuchitivo". Por estar homofonos se cambio o termin orichinal "Geher" por "Geier". O significau actual d'a palabra ye "bella cosa menazada por a quiebra". |- |Ramsch (viene probablement de l'alto alemán medieval râm) || || rama'ut רָמָאוּת "enganyo" || En aragonés "zarrio". |- |Reiboch, Rewag || || רווח Rewach, || O termín Reiboch viene de rewah y significa "ganancia", "beneficio". Actualment se fa servir en o sentiu d'una "gran ganancia". En Austria Oriental tamién se fa servir "Rewag" con o significau de "proveito" u "avantalla": "Des hod kaan Rewag" (No tien guaire avantalla) Rewag en o diccionario alemán-austriaco d'Ostarrichi.org Tamién informalment existe a variant "Rebbach". |- |schäkan ||chek, "peito, vachina" u shakar "mentir"|| חֵ(י)ק "regazo" || ligar, tontear con una muller |- |Schixn, Schickse || שיקסע || שֶקֶץ (šeqeẓ), impuro, puerco || Shiksa ye una faltada yiddisch ta fer referencia a una muller no chudieva que pueda estar una tentación ta os chudieus. |- |Schlamassl || שלימזל (Schlimasel)|| || Literalment "embolico", "desgracia", ye o contrario de Massel. A expresión Schlamassel ham se puet traducir como "tener problemas que fan muita presión". In am Schlamassl stecka significa "trobar-se en una situación desesperada". |- |schleima, eischleima || || schelem "devolución", "gracias" u schalmon "soborno" || Literalment "fer a pelota", "adular" |- |Schmia ||שמירה || שמירה "Wache"|| Schmia steh significa "espiar". Schmiere viene d'a palabra shmíra (que literalment ye "guardia"). |- |Schmian- || ||זמרה simrah ("canto") || Schmiantheata, teatro u comedia chicota que se puet fer por eixemplo en as plazas d'os lugars |- |Schmonzes || || || Significa "sinconisión" y ye un derivau de Schmoo. |- |schmusn || || || "amorosiar", "apochonar", "besar". Plega a traviés d'o rotwelsch con o sentiu d'"estrolicar" u "afalagar", dende o yiddisch schmuo (en plural schmuoss), que literalment significa "rumor, relato, falordia" |- |Schnorra || שנאָרער || || En aragonés "amprón". Os musicos ambulants, que pediban diners, gosaban portiar instrumentos que feban muito rudio como as matracas (en bavaro "Schnorrn") por os países que vesitaban, y asinas ye como a palabra yiddisch Schnorre pasó de definir o instrumento a o musico primero y dimpués por estensión a una persona que siempre pide diners a os atros. |- |schachan || sochern, schachern, "regatear" || sakar שכר "chornal" || Regatear en o pre d'una mercadería de traza desleal |- |schochtn || schachten, schochten || שחט (schachat, )schlochtn|| Degollar a un animal seguntes o rito chudieu. |- |Stuss|| שטות 'schtus De šêtûṭ "fatera, sinconisión", con o mesmo significau
Palabras d'o hebreu Aquí se puet veyer una lista de palabras bavaras d'orichen hebreu, muitas d'ellas provenients d'a Biblia. En a tabla apareixen amás a suya transcripción fonetica y a suya traducción enta l'aragonés. A mayoría d'istas palabras existen cuasi con a mesma forma en aragonés como en a mayoría de luengas con una tradición cristiana dezaga.
+BavaroHebreuFoneticaSignificauAmen אמן amen, "asinas sía" Plega a o bavaro dende o hebreu a traviés d'o griego y ye una exprisión que, igual que en aragonés, se gosa emplegar en a liturchia cristiana ta rematar as oracions. Ye relacionada con o termín emunah = "confiar".Gauna יוון yavan "Grecia", encara que literalment ye Chonia Estafador, trapacero en aragonés. D'antis mas Jauna, a traviés d'o Rotwelsch Juonner/Joner, "qui chuga mal", en primeras derivó en jowonen, dimpués en jonen, literalment "chugar mal".Halleluja הַלְּלוּיָהּ hallelu jah "Alabaz a Yah(veh)!" En aragonés aleluya, ye una exprisión que se fa servir ta lobar a Dios. Tamién amuestra sospresa y goyo por una buena noticia.Jube יובל yovel "corder" En aragonés ye chubilo, alegría. Apareixe en a Vulgata como jubilum d'o latín iubilare. D'ista mesma palabra en derivan annus iubilaeus, ta "Jubejoar" (anyo chubileu), iubilaeum, d'on deriva "Jubiläum" (chubileu) y iubilarius, d'on tenemos "Jubilar" (homenacheau, en aragonés literalment sería chubilau'). |- |Messias Duden: Das Herkunftswörterbuch; 3.Auflage. Mannheim, Dudenverlag 2001 || משיח maixiah "unchiu"|||| A palabra, mesías en aragonés, proviene d'o verbo mạšaḥ "unchir". En griego se traduz como christos, d'on viene o latín christus y l'aragonés cristo. |- |rowspan=2|Rabbina/Rabbi | רב rav| |rowspan=2| En aragonés rabín, plega a o bavaro a traviés d'o griego y o latín eclesiastico, con o significau orichinal de "mayestro". |- | רבּי rabbí "mayestro", en yiddisch rebbe| |- |Schabbat || שבת xabat "descanso" |||| Plega a o bavaro a traviés d'o griego Sambaton y deriva en o Samstdog, día d'a semana correspondient a o nuestro sabado. En yiddisch ye "Schabbes" |- |Tohuwabohu || תהו ובהו tohu vabohu "disierto y vuedo"|||| A traviés de Chenesi 1,2. Ye dificil de traducir ya que ye un chuego de palabras en hebreu, pero en bavaro y alemán s'emplega ista exprisión con o sentiu de confusión, caos|}
Palabras a traviés de l'alemán Ta rematar una lista de palabras bavaras d'orichen chudieu que han plegau a traviés de l'alemán. En a tabla se pueden veyer tamién as palabras equivalents en yiddisch, hebreu y alemán y a suya traducción enta l'aragonés.
{| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border-collapse: collapse;text-align:left;" |+ !Bavaro!!Yiddisch!!Hebreu!!Alemán!!Significau |- |dufte, tofte; en Austria toffe||טוֹב toff||טוֹב tov|| dufte || En hebreu y yiddisch literalment "bueno", en bavaro y alemán se traduciría como "sobrebueno" en lenguache coloquial. |-