A Primera Guerra Carlista estió una guerra civil que se desembolicó en Espanya entre 1833 y 1840 entre os carlistas, partidarios d'o infant Carlos María Isidro de Borbón y d'un rechimen absolutista, y os isabelinos u cristinos, defensors d'Isabel II y d'a rechent María Cristina de Borbón, que o suyo gubierno estió orichinalment absolutista moderau y acabó convertindo-se en liberal pa obtener l'emparo popular. Antes mas estió conoixida por a historiografía espanyola como que Guerra d'os Siet Anyos u Primera guerra civil.Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana, Espasa-Calpe (1921),Tomo 45 pachina 1.490.}}.
Orichen cucha|miniaturadeimagen|265x265px|O infant Carlos María Isidro, autoproclamau rei con o nombre de Carlos V. A guerra la plantió Carlos María Isidro, chirmán de Fernando VII, por a cuestión succesoria, ya que heba estau l'heredero a o trono entre o reinau d'o suyo chirmán Fernando, a causa que iste, dimpués de tres matrimonios, careixeba de descendencia. Manimenos, o nuevo matrimonio d'o rei y l'embarazo d'a reina ubren una nueva posibilidat de succesión.
En marzo de 1830, seis meses antes d'a naixencia d'Isabel II, o rei publica a Pragmatica Sanción de Carlos IV aprebada por as Corz de 1789, que deixaba sin efecto o Reglamento de 10 de mayo de 1713 que excluiba a succesión femenina a o trono dica acotolar a descendencia masculina de Felipe V. Se restabliba asinas o dreito succesorio tradicional castellano, replegau en Las Partidas, seguntes o cual podeban accedir a o trono as fillas d'o rei difunto en caso de morir o monarca sin fillos varons.
Manimenos, Carlos María Isidro, no reconoixió a Isabel como princesa d'Asturias y cuan Fernando murió o 29 de setiembre de 1833, Isabel estió proclamada reina baixo a rechencia d'a suya mai, María Cristina de Borbón-Dos Sicilias, y Carlos en o Manifiesto de Abrantes mantenió os suyos dreitos dinasticos, levando a o país a la Primera Guerra Carlista.
A cuestión dinastica no estió a sola razón d'a guerra. Dimpués d'a Guerra d'a Independencia, Fernando abolió a Constitución de 1812, pero dimpués d'o Trienio Liberal (1820-1823), Fernando VII no tornó a restaurar a Inquisición, y en os zaguers anyos d'o suyo reinau permitió ciertas reformas pa atrayer a os sectors liberals, que amás pretendeban igualar as leis y costumbres en tot o territorio d'o reino eliminando fueros y privilechios, a o tiempo os sectors mas conservadors s'agrupaban arredol d'o suyo chirmán Carlos.
Contendients miniaturadeimagen|Estandart Reyal u d'a Cheneralísma, prencipal bandera carlista d'a primera guerra bordada por María Francisca de Braganza.«Estandarte real o de la Generalísima». El Estandarte Real: 16. Abril de 1889. O campo y as chicotas ciudaz d'o País Basco y Navarra emparoron mayoritariament a o pretendient Carlos a causa d'o suyo tradicionalismo foral, gracias a l'emparo que le dio o baixo clero local. Muitos autors han especulau con a posibilidat que la causa carlista en o País Basco y Navarra fuese fundamentalment foralista. No existe consenso en iste analís, ya que atros autors rebaten ista interpretación, fendo a prencipal razón de l'emparo basco-navarro a o influxo d'o clero en a sociedat.
Sobre ista cuestión expresó Mateo Benigno de Moraza en o suyo discurso debant d'o Congreso de Deputaus o 13 de chulio de 1876: "Pa o país bascongado no podeba buscar-se un resorte que ferise mas viva, mas delicada y mas sensiblement as fibras d'o suyo corazón, tan relichioso y catolico, y no puede negar-se que en a guerra ha teniu a cuestión relichiosa a sola influencia en o mío país; garra atra en a cuasi universalidat d'as mías paisanos ha puesto abocar-los a la guerra; pero os Fueros no han estau la causa".
A hierarquía eclesiastica se mantenió ambigua, encara que una parte important d'o clero (como que por eixemplo, o famoso Cura Merino) s'unió a os carlistas.
En l'atro bando, os liberals y moderaus s'unioron para emparar a María Cristina y a la suya filla Isabel. Controlaban as prencipals institucions d'o Estau, a mayoría de l'exercito y todas as ciudaz importants. Os liberals recibioron emparo d'o Reino Uniu, Portugal y Francia en forma de creditos para o trasoro y de fuerzas militars. Os britanicos ninvioron a Lechión Auxiliar Britanica, cuerpo de voluntarios a o mando d'o cheneral George Lacy Evans, mientres que a Royal Navy realizaba funcions de bloqueyo. Os portugueses ninvioron una división auxiliar baixo o mando d'o Barón das Antas y os franceses a División Auxiliar Francesa amás de colaborar en o control d'a buega y d'as costas espanyolas.
Fases d'a guerra Tenendo en cuenta as accions levadas a cabo por la uno y l'atro bando podemos destacar tres grans fases en a contienda:
Ofensiva carlista
A primera fase tiene puesto en o comienzo d'a guerra. Son los carlistas qui, guiaus por liders mas eficients, organizan a las tropas en os prencipals territorios que dominan (o norte, Catalunya y o Mayestrato). Cal destacar l'actuación de liders como que Zumalacárregui en o norte. Estió important tamién a labor de Juan Antonio Guergué en Catalunya, que unificó as partidas catalanas. A fase prencipia en 1833 y remata en 1835 con a muerte de Zumalacárregui. O carlismo metió en xaque a o gubierno cristino y aconsiguió extender-se por tot o norte d'a peninsula.
Repliegue carlista A fase prencipia en 1835 y remata en 1837. Os cristinos (partidarios d'Isabel) aconsiguen una mayor coordinación y consolidan a suya posición dentro d'o territorio carlista. Famosa por as numerosas expedicions carlistas, estando as mas importants a de Miguel Gómez Damas en 1836, que recorrió toda Espanya y a Expedición Reyal, encabezada por Carlos María Isidro en persona, que menazó en 1837 a capital. O fracaso de dita expedición suposó o desastre d'a zaguera gran tentativa carlista. L'acción mas important estió o Seche de Bilbau de 1836, que acabó con una nueva redota carlista. Destaca l'aparición en favor de don Carlos de Ramón Cabrera en o Mayestrato, que causó serios problemas a os cristinos dica o final d'a guerra.
Escamallo d'o carlismo Dimpués d'a batalla de Luchana os carlistas pierden a oportunidat de prener Bilbau y una d'as zagueras ocasions de poder ganar a guerra. Suposa tamién o suyo redota en Bilbau a creyación d'una facción carlista que empara a fin d'a guerra, veyendo imprebable ya a victoria. Dende alavez os absolutistas no fan que defender o territorio que encara controlan dica que a falta d'efectivos y as convulsions adintro d'a cort d'o infant obligan en 1839 a sinyar a paz, tot y que un sector carlista y o propio don Carlos no acceptasen o convenio de Vergara, habendo d'ir a l'exilio, a l'aspera d'una nueva oportunidat. Cabrera seguirá a o frent d'o Mayestrato un anyo mas, ya con la causa d'o pretendient carlista muit debilitada. Destaca Espartero como lider indiscutible d'as fuerzas cristinas.
A guerra dreita|miniaturadeimagen|300x300px|O frent en o suyo momento alchido.
A guerra en o frent d'o norte
Zaguers Dimpués d'a muerte de Fernando VII, o pretendient Carlos nombró a Joaquín Abarca como ministro universal y fació un clamamiento a l'exercito y a las autoridaz pa que se sumasen a la suya causa, pero con tasa repercusión. En l'ambito internacional nomás o rei Miguel I de Portugal lo reconoixió, o que levó a la ruptura diplomatica entre Espanya y Portugal. En os primers días d'octubre se succedioron as insurreccions en cuantos puntos d'Espanya, protagonizadas por agrupacions locals de Voluntarios Realistas, en cheneral con poco exito, fueras d'en o País Basco, Navarra y Logronyo, pero sin plegar a controlar mas que por poco tiempo as ciudaz de ditos territorios.
As sublevacions no tenioron l'emparo de l'exercito. Asinas, o cheneral Ladrón de Cegama, sin mando en Valladolit (residencia d'a Capitanía Cheneral de Castiella a Viella), y o coronel Tomás de Zumalacárregui, retirau pero vivindo en a plaza fuerte de Pamplona, fuyioron d'os suyos puestos de residencia pa pronunciar-se sin arrocegar con él garra fuerza d'as guarnicions d'as plazas en as cuals se trobaban. A guerra se considera como prencipiada cuan o cheneral Ladrón de Cegama proclamó rei a o infant don Carlos con o nombre de Carlos V o 6 d'octubre de 1833 en Tricio (La Rioja), apoderando-se con os voluntarios sublevaus de Logronyo y pasando a Navarra a unir-se con os sublevaus d'ista provincia. A unión d'istos voluntarios en Navarra estió l'embrión d'as tropas d'as cuals se fació cargo Tomás de Zumalacárregui y que facioron posible que a guerra durase siet anyos.
Quesada - Zumalacárregui dreita|miniaturadeimagen|297x297px|O cheneral carlista Tomás de Zumalacárregui. Zumalacárregui equipó a os suyos hombres con armas presas a os exercitos cristinos en o campo de batalla u en ataques contra fabricas u convoys, y conscient d'a suya inferioridat numerica y armamentistica reprodució a tactica guerrillera que conoixeba dende a Guerra d'Independencia, amparando-se en o accidentau d'o releu y en l'emparo de gran parte d'a población civil. O 7 d'aviento de 1833, as deputacions de Bizcaya y d'Alaba lo nombroron chefe d'as tropas d'istas provincias. Muit popular entre os suyos soldaus (lo clamaban "Tío Tomás"), no dubdó en amostrar-se cruel en a represión d'os liberals ni en emplegar a terror pa mantener controlau o territorio.
Rodil - Zumalacárregui Entre l'anyo 1834 se succedioron as victorias carlistas en importants accions, como que l'asalto a un convoy d'armas entre Logronyo y Cenicero, as accions de Goyo d'Alaba y Venda de Echavarri. Pero pa os carlistas l'anyo acabó con una redota en a batalla de Mendaza y a prudent retirada en a batalla de Arquijas.
Espoz y Mina -Zumalacárregui
Valdés - Zumalacárregui Con l'Acción de Artaza contra Gerónimo Valdés, Zumalacárregui desfació a tropa cristina que se veyió obligada a desmantelar todas as estratechicas guarnicions (Maeztu, Alsasua, Elizondo, Santesteban, Urdax, entre atras), quedando como que solas guarnicions as d'as capitals d'as provincias bascongadas, Pamplona y cualques puertos d'a costa. O grueso de l'exercito cristino se retiró a la marguin sud de l'Ebro. Animau por os suyos exitos militars y por a necesidat d'obtener financiamiento y reconoixencia internacional, o pretendient le ordenó de prener Bilbau, manimenos a opinión contraria de Zumalacárregui, que hese preferiu atacar Vitoria y dende allí ubrir-se camín enta Madrit. A operación prencipió con exito, en ubrir-se paso enta Bilbau en vencer a o cheneral Espartero en o Puerto de Descarga, prencipiando a sitiar a capital bizcaína o 10 de chunyo de 1835; pero, feriu Zumalacárregui cuan observaba as operacions, feneixió o 24 de chunyo de 1835
Fernández de Córdova - Eguía En octubre de 1835 Nazario Eguía asumió o puesto de cheneral en cabo d'as tropas carlistas en o País Basco y Navarra. Entre o suyo mandato l'exercito carlista augmentó os suyos efectivos dica plegar a os 36.000 hombres.
Fernández de Córdova - Villarreyal Bruno Villarreyal, sucesor de Nazario Eguía, se caracterizó por fomentar as expedicions difuera d'o territorio carlista.
Espartero - Villarreyal En octubre de 1836 tenió puesto o segundo Seche de Bilbau, que fracasó a os cinco días y en noviembre un tercer intento que duró mes y meyo y que fracasó debant d'a defensa de Baldomero Espartero.
Espartero - Principe Sebastián O fracaso debant de Bilbau d'os carlistas provocó o nombramiento de Sebastián Gabriel de Borbón y Braganza como cheneral en cabo d'os carlistas, o cual en marzo de 1837 venció a las tropas liberals en a batalla de Oriamendi. Entremistanto os sectors mas radicals d'o carlismo s'heban feito con o control politico, acreixiu dimpués d'a Expedición Reyal.
Espartero - Guergué Juan Antonio Guergué se fació con o mando de l'exercito dica chunyo de 1838.
Espartero - Maroto