miniaturadeimagen|Logotipo X-Men ye una serie de films de superaventura y drama estausunidense producida per 20th Century Fox entre os anyos 2000 y 2020, inspirada en o grupo de superherois homonimo de Marvel Comics. En total, 13 films estioron producius, prencipiando con X-Men (2000) y rematando con The New Mutants (2020).https://web.archive.org/web/20090609072447/http://www.freebase.com/view/en/x_men_film_series

Encara que no ye listada oficialment como parte d'a franquicia, Deadpool & Wolverine (2024) ye parcialment ambientada en l'universo d'a serie. Dimpués d'a adquisición d'a Fox per The Walt Disney Company en 2019, totz os films que yeran encara en producción estioron cancelaus, con excepción de Dark Phoenix (2019) y The New Mutants (2020).

Beluns personaches iconicos d'a franquicia reapareixen en films d'o Marvel Cinematic Universe (MCU), como Charles Xavier, interpretau per Patrick Stewart en Doctor Strange in the Multiverse of Madness (2022). Tamién Deadpool y Wolverine, interpretaus respectivament per Ryan Reynolds y Hugh Jackman en Deadpool & Wolverine (2024).

Patrick Stewart, Ian McKellen, James Marsden, Kelsey Grammer, Alan Cumming y Rebecca Romijn apareixoron interpretando, respectivament, Charles Xavier, Magneto, Cyclops, The Beast, Nightcrawler y Mystique en o film Avengers: Doomsday (2026).

Desenvolvimiento (1984−2000) Os escritores y editores-chefes de Marvel Comics, Gerry Conway y Roy Thomas, escribioron un guión de X-Men en 1984, quan Orion Pictures yerba ta vender os dreitos d’o film, pero o desenvolvimiento s'aturó quan Orion prencipió a tener problemas financers.

Entre 1989 y 1990, Stan Lee y Chris Claremont estioron en discussions con Carolco Pictures ta una adaptación cinematografica de X-Men, con James Cameron como productor y Kathryn Bigelow como directora.https://web.archive.org/web/20160309121554/https://www.thewrap.com/chris-claremonts-dream-x-men-movie-james-cameron-kathryn-bigelow-and-bob-hoskins-wolverine-3/

Un tratamiento d’a historia estió escrito per Bigelow, con Bob Hoskins considerau ta Wolverine y Angela Bassett como Storm. Pero o prochecto fracasó quan Stan Lee despertó l'interés de Cameron ta fer un film de Spider-Man;https://web.archive.org/web/20160309121554/https://www.thewrap.com/chris-claremonts-dream-x-men-movie-james-cameron-kathryn-bigelow-and-bob-hoskins-wolverine-3/ encara que un acuerdo con Carolco s’eba concretau, a interpresa acabó en bancarrota y os dreitos tornoron a Marvel.

En diciembre de 1992, Marvel discutió a venta d'os dreitos de X-Men ta Columbia Pictures, pero no tuvo exito.https://www.variety.com/article/VR101955 Mentres tanto, Avi Arad producía a serie animada de televisión X-Men ta Fox Kids; 20th Century Fox quedó impresionada con o suyo exito y a productora Lauren Shuler Donner mercó os dreitos d'o film ta o estudio en 1994,https://web.archive.org/web/20150505040519/http://ew.com/article/2000/07/21/x-men-0 trayendo a Andrew Kevin Walker ta escribir o guión.https://web.archive.org/web/20071013235845/http://www.ew.com/ew/article/0,,298924,00.html

A Fox consideró a Brett Ratner como director,https://variety.com/2005/film/news/new-master-for-mutants-1117923934/ pero dimpués ofreció o puesto a Robert Rodriguez, que lo refusó.http://www.totalfilm.com/features/robert-rodriguez-interview Dimpués d’o exito comercial de Mortal Kombat en os Estaus Unius, Paul W. S. Anderson recibió a oferta, pero la refusó ta dirixir Event Horizon.

Dimpués d'o lanzamiento de The Usual Suspects, Bryan Singer buscaba fer un film de ciencia ficción y a Fox li ofreció Alien Resurrection, pero o productor Tom DeSanto creyó que yera millor que dirixise X-Men. Singer yera dubitativo con un film basau en comics, pero cambió d'idea dimpués que DeSanto li amostrás os temas de prejuicio d'a historia, que resonoron con ell.

En diciembre de 1996, Singer estió confirmau como director, y en abril de 1997 Ed Solomon estió contratáu ta escribir o guión, mentres Singer yera liberau ta filmar Apt Pupil. A Fox anunció dimpués una data d'estrena ta Nadal de 1998.https://www.variety.com/article/VR1117434784

A finales de 1997, o presupuest yera estimau en 60 millons de dolars. En 1998, Chris Claremont tornó ta Marvel y, veyendo que a Fox encara tenía problemas con o guión, ninvió un memorando de cuatro pachinas explicando os conceptos basics y o que diferenciaba os X-Men d'atros superherois.https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/dark-phoenix-creator-chris-claremont-pitched-james-cameron-x-men-movie-1216631

A finales de 1998, Singer y DeSanto ninvioron un tratamiento ta Fox que consideraban “perfecto”, ya que prencipiaba a tractar “en serio” os temas y as comparacions entre Xavier y Magneto con Martin Luther King y Malcolm X, a diferencia d'atros guións.

Historico de cintas CintasLanzamientoDirectorGuinistasHistoria porX-Men14 de chulio de 2000Bryan SingerDavid HayterTom DeSanto & Bryan SingerX-Men 22 de mayo de 2003Michael Dougherty, Dan Harris & David HayterZak Penn, David Hayter & Bryan SingerX-Men: The Last Stand26 de mayo de 2006Brett RatnerSimon Kinberg & Zak PennX-Men Origins: Wolverine1 de mayo de 2009Gavin HoodDavid Benioff & Skip WoodsX-Men: First Class3 de chunio de 2011Matthew VaughnAshley Edward Miller, Zack Stentz, Jane Goldman & Matthew VaughnSheldon Turner & Bryan SingerThe Wolverine26 de chulio de 2013James MangoldMark Bomback & Scott FrankX-Men: Days of Future Past23 de mayo de 2014Bryan SingerSimon KinbergJane Goldman, Simon Kinberg & Matthew VaughnDeadpool12 de febrero de 2016Tim MillerRhett Reese & Paul WernickX-Men: Apocalypse27 de mayo de 2016Bryan SingerSimon KinbergBryan Singer, Simon Kinberg, Michael Dougherty & Dan HarrisLogan3 de marzo de 2017James MangoldScott Frank, James Mangold & Michael GreenJames MangoldDeadpool 218 de mayo de 2018David LeitchRhett Reese, Paul Wernick & Ryan ReynoldsDark Phoenix7 de chunio de 2019Simon KinbergThe New Mutants28 de agosto de 2020Josh BooneJosh Boone & Knate Lee

X-Men (2000) Lanzau en chulio de 2000, estió o primer film d'a franquicia. Dirixiu per Bryan Singer, cuenta con Patrick Stewart, Ian McKellen, Hugh Jackman, Halle Berry, Famke Janssen, James Marsden, Rebecca Romijn, Anna Paquin, Bruce Davison, Ray Park, Tyler Mane y Shawn Ashmore.

O film introduz a Wolverine y Rogue en meyo d'un conflicto entre o Profesor Xavier y a Brotherhood of Mutants, liderada per Magneto. Este pretende transformar a lideres d'as Nacions Unidas en mutants con una maquina que ell mesmo construyó, con l'obchectivo d'a aceptación d’os mutants en o mundo, pero Xavier intenta impedir os suyos plans, ya que a mutación forzada leva a la muerte a personas normals.

X-Men tuvo a suya première en a Isla Ellis, en Nueva York, o 12 de chulio de 2000, y estió lanzau ta o publico dos días dimpués. Estió bien recibiu per a critica especializata y per o publico, convertindo-se en un exito comercial.http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=xmen.htm

X-Men 2 (2003) Lanzau en mayo de 2003, estió o segundo film d'a franquicia. Cuenta con o mesmo director y elenco d'o film anterior, con Alan Cumming, Daniel Cudmore, Brian Cox, Aaron Stanford y Kelly Hu.

L'argumento, inspirau en a novela grafica “God Loves, Man Kills”, presenta a os X-Men y os suyos enemigues, a Brotherhood of Mutants, contra o coronel genocida William Stryker. Este lidera un asalto a la escuela d'o Profesor Xavier ta construyir a suya propia versión d'un sistema de rastreyo de mutants, o Cerebro, con l'obchectivo de destruir a totz os mutants d’a Tierra.

X2 estió lanzau mundialment en os cines o 2 de mayo de 2003 y estió un gran exito de publico y critica, recibindo ocho nominacions a o Premio Saturno y recaudando arredol de 407 millons de dolars en tot o mundo.

X-Men: The Last Stand (2006) Lanzau en mayo de 2006, estió o tercer film d’a franquicia. Dirixiu per Brett Ratner, o film ye vagament basau en dos arcos d’a historia d'os comics d'os X-Men, “Golded” y “The Dark Phoenix Saga”, con una trama centrada en una “cura mutante” que provoca una gran repercusión entre mutants y humans, y en a resurreción de Jean Grey, que desencadena una fuerza escura.

The Last Stand s'estrenó fora de competición en o Festival de Cine de Cannes de 2006.https://m.festival-cannes.com/en/74-editions/retrospective/2006/selection/out-of-competition Estió lanzau comercialment en os Estaus Unius o 26 de mayo d'ixe anyo per Fox. O film recaudó aproximadament 459 millons de dolars en tot o mundo, convertindo-se en o seteno film con mayor taquilla de 2006. Recibió comentarios mixtos per parte d’a critica especializata.

X-Men Origins: Wolverine (2009) A diferencia d'os atros tres films, Origins: Wolverine ye un spin-off centrato en o personache Wolverine. Ye dirixiu per Gavin Hood y estió lanzau en mayo de 2009.

Se centra en o pasau violento d'o mutant Wolverine y en a suya relación con o suyo meyo chirmán Victor Creed. L'argumento tamién detalla os primers encuentros de Wolverine con o mayor William Stryker, o suyo tiempo con a Equip X y a vinculación d'o suyo escleto con o metal indestructible adamantium en o programa Weapon X.

Cuenta con un nuevo elenco de personaches, con Hugh Jackman, Liev Schreiber, Danny Huston, will.i.am, Lynn Collins, Kevin Durand, Dominic Monaghan, Taylor Kitsch, Daniel Henney, Julia Blake, Max Cullen, Stephen Leeder, Tim Pocock, Tahyna Tozzi, Patrick Stewart y Ryan Reynolds.

O film estió rodau en Australia, Nueva Zelanda y Canadá. A producción y a posproducción estioron problemáticas, con conflictos entre o director Hood y os executivos de Fox, y una workprint inacabada que se filtró en internet un mes antes d'a estrena.https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7977265.stm

As criticas estioron variadas: beluns consideroron o film y o guión poco inspirau, pero louvoron a interpretación de Hugh Jackman. Estió en o primer puesto d'a taquilla, recaudando 179 millons de dolars en Estaus Unius y Canadá, y mas de 373 millons en tot o mundo.

X-Men: First Class (2011) Ambientau en a decada de 1960, en meyo d'a Guerra Fría, ye un reinicio d'a franquicia. Dirixiu per Matthew Vaughn y lanzau en chuniu de 2011, a historia se situa en os prencipios d'os anyos 60, durant a Crisis d'os misils de Cuba, un momento critico en que o mundo viviba a iminencia d'una guerra nuclear entre a Unión Sovietica y os Estaus Unius.

O guión presenta os orichens d'Erik Lensherr y Charles Xavier. O film amuestra a infancia traumatica d'Erik en a Segunda Guerra Mundial y a vida dedicada a l'estudio de Xavier, explicando cómo dos amigos acaban convertindo-se en rivales.

Presenta un elenco diferent, con James McAvoy, Michael Fassbender, Jennifer Lawrence, Rose Byrne, Kevin Bacon, Nicholas Hoult, January Jones, Caleb Landry Jones, Lucas Till, Jason Flemyng, Oliver Platt, Zoë Kravitz, Edi Gathegi, Don Creech, Rade Šerbedžija y Hugh Jackman en una breve aparición.

En Rotten Tomatoes, o film tiene una aprobación d’o 86% (7,4/10). A critica destaca o suyo buen guión, dirección y interpretacions. En Metacritic obtuvo 65/100 (criticas cheneralment favorables). En CinemaScore recibió una nota de “B+”.

The Wolverine (2013) O segundo spin-off centrato en Wolverine, dirixiu per James Mangold, estió lanzau en chulio de 2013.

En a trama, dimpués d’os eventos de X-Men: The Last Stand, Logan viacha ta Chapón, an s’enfronta a un viello conoixiu en una lucha con consecuencias duraderas. Privau d’a suya inmortalidat, debe combatir como un samurái mortal y afrontar os suyos demonios interiors.

En Rotten Tomatoes obtuvo un 71% (media de 6,3/10, basada en 259 criticas).https://www.rottentomatoes.com/m/the_wolverine_2012 O consenso indica que, encara que o final cae en clichés, o film mantién fidelidat a os comics y entretiene.https://www.metacritic.com/movie/the-wolverine En Metacritic tiene 61/100 (criticas cheneralment favorables). O publico de CinemaScore li dio una nota media de “A−”.https://deadline.com/2013/07/wolverine-23m-friday-61m-weekend-550554/