L'ixarruegoCon as variants ixigüerro, xigüerro, xigüerre, xiguarra, xiguarro, xigüerrio, ixagüerro y ixirruego. u oliarcaCon a variant uliarca y ullarca. ( (L.)) ye una mata tipicament boscana, amanix en as obagas, d'a familia d'as ranunculacias, que no gosa a superar es 70 cm d'altaria.

A diferencia d'altras especies d'ista familia, l'ixarruego ye una planta perenne que vive diversas anyadas, fendo la suya florada per l'usual cuan remata l'hibierno. Ye en ixa epoca cuan libra d'o cabo alto d'o tallo una agrupación de flors muit gran (plega ta fer a mesma mida que la resta d'a planta) de color verda u amariella, d'a cual en a fabla popular se'n diz "teta de broixa" per a caracteristica forma de campanetas d'as flors suyas.

L'ixarruego tien numbrosos usos medicinals, d'entre éls o suc feto en bullir-lo se diz que fa a bien ta as andaderas.

Nombres I hai a saber-los nombres pa denominar a ista planta entre os que destaca ixarruego, documentau en a Fueva y en as localidaz de a Buerda, Fosau, Puyarruego, Solipueyo, Tella y Toledo d'a Nata, asinas como as suyas variants ixagüerro, ixirruego en Puyarruego y ixigüerroCon a variant xigüerro.. A forma xigüerre se troba en Sobrarbe y en localidaz como Betorz, Biescas, o Elsón, Fanlo, Gavín, Mondot, Oz de Tena, Radiquero y Torla, xiguarra en Labata y xigüerrio en Sarrablo, existindo tamién a variant xiguarro.

Un atro nombre popular ye oliarca, documentau en a redolada de Turbón, Abella, Campo, Fosau, Gabás y Sant Feliu de Veri, con variants como uliarca en Barbaruens, Beranui, Campo y Fontchanina y ullarca en cheneral en Ribagorza.

En diferents localidaz ribagorzanas ye d'uso común a denominación malcusius u malcusits, rechistrada en Benás, Grist y Saúnc, malcosits en Llire, malcusins, marcosins documentada en Arasán y marcusins en Renanué.

Por a forma d'as suyas flors se conoixe tamién como pan de broixasCon a variant pan de bruixas. en Ciresa y broixera en Echo, asinas como tetas de broixaCon a variant tetas de bruixa. u tetas de craba} en Sarrablo. Se troban tamién as denominacions de pan de cullebra en a val de Chistau, concretament en as localidaz de Sant Chuan de Plan, Serveto, Saraviello y Senyes y hierba cullebrera.

A forma matapullo se documenta en a redolada de Turbón, Bestué, Campo, Senz y pixacánCon a variant pixacans. tamién en Bestué.

Atros nombres pa ista mata son salitresa, cetreCon a variant zatre. u cetrenera, heleboro y matarruego.

Galería d'imáchens

Notas

Referencias

Foetidus Categoría:Flora d'Aragón Categoría:Flora d'os Pireneus Categoría:Taxons nombraus por Carl Linnaeus