thumb|300px|Ixota aragonesa A ixota aragonesa u xota aragonesa (pron. /'iʃo.ta/, /'ʃo.ta/ u /'xo.ta/) ye a danza mas conoixida d'o folklore aragonés, tamién puet estar acompanyada de cante. Os suyos oríchens s'han de mirar en zaguerías d'o sieglo XVIII, pero tenió o suyo mayor esplendor en o sieglo XIX, adquirindo prou més rasmia dimpués d'a Guerra d'o Francés. A suya bravura, elegancia, contusión d'as suyas formas, o dificil d'executar os suyos pasos de baile y a peculiar forma d'estar cantada, han feito que a ixota evolucionás, y que dende zaguerías d'o sieglo XIX, estás levata ta os escenarios como espectaclo.
A ixota aragonesa no ye a sola clase d'ixota present en territorio aragonés. En o Matarranya a clase d'ixota tradicional yera d'o mesmo tipo que a ixota d'o norte de Castellón y d'as Tierras d'Ebro (on ye conoixida como ixota tortosina), y por eixemplo en as replegas de literatura tradicional se documentan as tipicas alça l'aleta polleta y De Roquetes vinc, de Roquetes vinc, de Roquestes baixo.
Prencipals cantaires 300px|thumb| Pedro Nadal y Auré, O Royo d'o Rabal Naixius en o sieglo XIX Vicente Viruete, o Tío Chindribú (1825—?). Pedro Nadal, o Royo d'o Rabal (1844—1905). Mariano Malandía, O Tuerto d'as Tenerías (1847—1935). Domingo Agudo (1850—1924). Blas Mora (1861—1938). Antonio Aznar, o Andorrano (1861—1949). Manuel Gracia, o Capacero (1866—?). Asunción Delmás (1867—1903). Urbano Gracia, (1870—1937). José Moreno, o Ninyo Moreno (1881—?). Cecilio Navarro (1881—1969). Juanito Pardo (1884—1944). Miguel Asso (1886—1936). Joaquín Numancia (1886—1943). María Blasco (1888—1966). Domingo Martínez, o Tío Carrachín (1888—1963). Inocencia Sebastián (1888—?). Juan Antonio García (1888—1975). Pintié (1889—1945). Justo Royo, o Cebadero (1891—1938). Fidel Seral (1892—1954). Jacinta Roy, Ofelia d'Aragón (1894—1968). Pilar Gascón (1900—1930).
Naixius en o sieglo XX Pascuala Perié (1901—1950). Jacinta Bartolomé (1902—1993). José Oto (1906—1961). Camila Gracia (1909—1988). Francisco Rodríguez (1909—1987). Felisa Galé (1912—1948). Matías Maluenda, (1914—1987). José Iranzo, o Pastor d'Andorra (1915-2016). Jesús Gracia (1922—2005).
Bibliografía Barreiro Bordonaba, Javier, La jota aragonesa, Zaragoza, Caja de Ahorros de la Inmaculada de Aragón, 2000. . Galán Bergua, Demetrio, El libro de la jota aragonesa, Zaragoza, Demetrio Galán Bergua, 1966. . García Mercadal, José, La jota aragonesa, Madrid, Taurus, 1963. Manzano Alonso, Miguel, La jota como género musical, Madrid, Alpuerto, 1995. . Solsona, Fernando, La jota cantada, Ayuntamiento de Zaragoza, 1978. . Zapater, Alfonso, Historia de la Jota aragonesa, Zaragoza, Aguaviva, 1988. .
Vinclos externos Alberto Turón, «La jota cantada»,en <www.arafolk.netArafolk>, 1998-2007.. Historia d'a ixota. La jota aragonesa (antología de jotas en mp3). Dentrada en a Gran Enciclopedia Aragonesa (GEA).
*