El Sol (del llatín sol, solis, «dios Sol invictus» o «sol», Helios na mitoloxía griega, de la mesma del raigañu protoindoeuropea sauel-, «rellumar») ye una estrella de tipu-G de la secuencia principal y clase de lluminosidá V que s'atopa nel centru del sistema solar y constitúi la mayor fonte de radiación electromagnético d'esti sistema planetariu. Ye una esfera casi perfecta de plasma, con un movimientu convectivo internu que xenera un campu magnéticu al traviés d'un procesu de dinamo. Cerca de trés cuartes partes de la masa del Sol consten d'hidróxenu; el restu ye principalmente heliu, con cantidaes muncho más pequeñes d'elementos, incluyendo'l oxíxenu, carbonu, neón y fierro.
Formóse hai aproximao 4600 millones d'años a partir del colapsu gravitacional de la materia dientro d'una rexón d'una gran nube molecular. La mayor parte d'esta materia atropar nel centru, ente que'l restu apandar nun discu n'órbita que se convirtió nel sistema solar. La masa central volvióse cada vez más trupa y caliente, dando llugar col tiempu al entamu de la fusión nuclear na so nucleu. Créese que casi toles estrelles se formen por esti procesu. El Sol ye más o menos d'edá entemedia y nun camudó drásticamente dende hai más de cuatro mil millones d'años, y va siguir siendo abondo estable mientres otros cinco mil millones d'años más. Sicasí, dempués de que la fusión del hidróxenu nel so nucleu detuviérase, el Sol va sufrir cambeos severos y va convertise nuna xigante colorada. Envalórase que'l Sol va volvese lo suficientemente grande como pa encloyar les órbites actuales de Mercuriu, Venus y posiblemente la Tierra.
La Tierra y otros cuerpos (incluyíos otros planetes, asteroides, meteoroides, cometes y polvu) orbiten alredor del Sol. Por sigo solo, representa alredor del 99,86 % de la masa del sistema solar. La distancia media del Sol a la Tierra foi definida esautamente pola Unión Astronómica Internacional en (aproximadamente 150 millones de quilómetros). La so lluz percuerre esta distancia en 8 minutos y 20 segundos.
La enerxía del Sol, en forma de lluz solar, sofita a casi toles formes de vida na Tierra al traviés de la fotosíntesis, y determina el clima de la Tierra y la meteoroloxía.
Ye la estrella del sistema planetariu nel que s'atopa la Tierra; poro, ye l'astru con mayor rellumu aparente. La so visibilidá nel cielu local determina, respeutivamente, el día y la nueche en distintes rexones de distintos planetes. Na Tierra, la enerxía radiada pol Sol ye aprovechada polos seres fotosintéticos que constitúin la base de la cadena trófica, siendo asina la principal fonte d'enerxía de la vida. Tamién apurre la enerxía que caltién en funcionamientu los proceso climáticos.
El Sol ye una estrella que s'atopa na fase denominada secuencia principal, con un tipu espectral G2 y clase de lluminosidá V, por tanto, tamién ye denominada como nana mariella, formar ente 4567,9 y 4570,1 millones d'años y va permanecer na secuencia principal aproximadamente 5000 millones d'años más. El Sol, xunto con tolos cuerpos celestes qu'orbiten al so alredor, incluyida la Tierra, formen el sistema solar.
A pesar de ser una estrella mediana, ye la única que la so forma poder apreciar a güeyu, con un diámetru angular de 32′ 35″ d'arcu nel periheliu y 31′ 31″ nel afelio, lo que da un diámetru mediu de 32′ 03″. La combinación de tamaños y distancies del Sol y la Lluna son tales que se ven, aproximadamente, col mesmu tamañu aparente nel cielu. Esto dexa una amplia gama d'eclises solares distintos (totales, anulares o parciales).
El vastu efeutu del Sol sobre la Tierra foi reconocíu dende tiempos prehistóricos y foi consideráu por delles cultures como una deidá. El movimientu de la Tierra alredor del Sol ye la base del calendariu solar, que ye'l calendariu predominante n'usu anguaño.
La disciplina científica que s'encarga del estudiu del Sol na so totalidá ye la física solar.
Carauterístiques Composición de la fotosfera Hidróxenu 73,46 % Heliu 24,85 % Oxíxenu 0,77 % Carbonu 0,29 % Fierro 0,16 % Neón 0,12 % Nitróxenu 0,09 % Siliciu 0,07 % Magnesiu 0,05 % Azufre 0,04 % El Sol ye una estrella de tipu-G de la secuencia principal que toma aproximadamente'l 99,86 % de la masa del sistema solar. El Sol tien una magnitú absoluta de +4.83, envalorada como la más brillosa de les 85 % d'estrelles de la Vía Láctea, la mayoría de les cuales son nanes coloraes. El Sol pertenez a la Población I, o a les estrelles riques n'elementos pesaos. La formación del Sol pudo ser provocáu por ondes de choque d'una o más supernoves próximes. Esto foi plantegáu por cuenta de la gran bayura d'elementos pesaos nel sistema solar, como'l oru y el uraniu, en rellación coles bayures d'estos elementos na llamada Población II d'estrelles, siendo éstes probes n'elementos pesaos. Estos elementos podríen producise por reacciones nucleares endotérmiques mientres una supernova, o por transmutación al traviés de l'absorción neutrónica dientro d'una estrella masiva de segunda xeneración.
El Sol ye, con diferencia, l'oxetu más brillosu nel cielu, con magnitú aparente de -26,74. Ye unos 13 000 millones de vegaes más brillosa que la segunda estrella más brillosa, Siriu, que tien una magnitú aparente de -1.46. La distancia media del centru del Sol al centru de la Tierra ye d'aproximadamente 1 unidá astronómica (alredor de 150 millones de quilómetros), anque la distancia varia a midida que la Tierra mover dende'l periheliu en xineru hasta l'afelio en xunetu. Nesta distancia media, la lluz viaxa dende l'horizonte del Sol hasta l'horizonte de la Tierra nunos 8 minutos y 19 segundos, ente que la lluz dende los puntos más cercanos del Sol y de la Tierra tarda aproximadamente dos segundos menos.
El Sol nun tien una llende definida y nes sos partes esternes la so densidá mengua exponencialmente al aumentar la distancia dende'l so centru. Sicasí, a efeutos de midida, considérase'l radiu solar como la distancia que engloba dende'l so centru hasta'l cantu de la fotosfera, la superficie visible aparente del Sol. Con base nesta midida, el Sol ye una esfera casi perfecta con un achatamiento envaloráu de 9 millonésimes, lo que significa que'l so diámetru polar difier del so diámetru ecuatorial por tan solo 10 quilómetros. L'efeuto mareal de los planetes ye débil y nun afecta significativamente a la forma del Sol. El Sol rota más apriesa pol so ecuador que polos sos polos. Esta rotación diferencial ye causada pol movimientu de conveición debíu al tresporte de calor y al efeutu coriolis producíu pola rotación del Sol. Nun marcu de referencia definíu poles estrelles, el periodu de rotación ye d'aproximadamente 25,6 díes nel ecuador y de 33,5 díes nos polos. Vistu dende la Tierra na so órbita alredor del Sol, el periodu de rotación aparente del Sol nel so ecuador ye d'unos 28 díes.
Lluz solar
La constante solar ye la cantidá d'enerxía que'l Sol deposita por unidá de superficie y que ye direutamente espuesta como lluz solar. La constante solar ye igual a aproximadamente 1368 W/m² (vatios per metru cuadráu) a una distancia d'una unidá astronómica (UA) del Sol (esto ye, n'o cerca de la Tierra). La lluz del Sol na superficie de la Tierra ye atenuada pola atmósfera terrestre, de cuenta que, llega menos enerxía a la superficie (cerca de 1000 W/m²) en condiciones clares cuando'l Sol ta cerca del cenit. La lluz del Sol na parte cimera de l'atmósfera terrestre ta compuesta (por enerxía total) d'aproximadamente un 50 % de lluz infrarroxo, un 40 % por lluz visible y un 10 % de lluz ultravioleta. L'atmósfera terrestre penera más del 70 % de la radiación ultravioleta solar, especialmente nes llonxitúes d'onda más curties. La radiación ultravioleta solar ioniza la parte cimera de l'atmósfera del llau diurnu de la Tierra, faciendo a la ionosfera conductora d'lletricidá.
El color del Sol ye blancu con un índiz de color-espaciu (CIE) cercanu al (0.3, 0.3) cuando se ve dende l'espaciu o dende lo alto nel cielu; sicasí, cuando se ta dende una zona baxa del cielu la dispersión atmosférica del Sol tien un color mariellu, colloráu, naranxa y magenta. A pesar de la so blancura típica, la mayoría de la xente imaxínase mentalmente'l Sol como mariellu; les razones d'ello son oxetos d'alderique. El Sol ye una estrella G2V, con G2 indica que'l so temperatura superficial ye d'aproximadamente 5778 K (5505 °C), y V que, como la mayoría de les estrelles, ye una estrella nana de la secuencia principal. La luminancia media del Sol ye d'aproximadamente 1,88 giga candeles per metru cuadráu, pero como se ve al traviés de l'atmósfera de la Tierra, esto amenórgase a aproximadamente 1,44 Gcd/m². Sicasí, la luminancia nun ye constante al traviés del discu del Sol (escurecimientu del llimbu).
Composición El Sol ta compuestu principalmente polos elementos químicos hidróxenu y heliu; que representen el 74,9 % y el 23,8 % de la masa del Sol na fotosfera, respeutivamente. Tolos elementos más pesaos, llamaos metales n'astronomía, representen menos del 2% de la masa, col oxíxenu (más o menos el 1 % de la masa del Sol), carbonu (0,3 %), neón (0,2 %), y el fierro (0,2 %) siendo'l más abondosu.
El Sol heredó la so composición química del mediu interestelar al traviés del cual formóse. L'hidróxenu y l'heliu nel Sol fueron producíos por nucleosíntesis del Big Bang, y los elementos más pesaos crear por nucleosíntesis estelar en xeneraciones d'estrelles que completaron la so evolución estelar y devolvieron el so material al mediu interestelar antes de la formación del Sol. La composición química de la fotosfera considérase de normal como representativa de la composición del sistema solar primordial. Sicasí, desque se formó'l Sol, parte del heliu y d'elementos pesaos asitiáronse gravitacionalmente dende la fotosfera. Poro, na fotosfera d'anguaño, la fracción d'heliu ye amenorgada, y la metalicidá ye solo'l 84 % de lo que yera na fase protoestelar (primero que la fusión nuclear empezara nel nucleu). Créese que la composición protoestelar del Sol foi d'un 71,1 % d'hidróxenu, 27,4 % d'heliu, y de un 1,5 % d'elementos más pesaos.
Anguaño, la fusión nuclear nel nucleu del Sol modificó la composición por aciu la conversión del hidróxenu n'heliu, polo qu'agora la parte más interna del Sol ye más o menos un 60 % d'heliu, xunto cola bayura d'elementos más pesaos ensin ser alteriaos. Por cuenta de que el calor tresferir dende'l centru del Sol por radiación en cuenta de por conveición, nengunu de los productos de fusión del nucleu llegaron a la fotosfera.
La zona reactiva del nucleu de "combustión del hidróxenu", onde l'hidróxenu convertir n'heliu, ta empezando a ser arredoláu por un nucleu internu de "cenices d'heliu". Esti desenvolvimientu va siguir y darréu va tener llugar la salida del Sol de la secuencia principal pa llegar a convertise asina nuna xigante colorada.
La bayura d'elementos pesaos solares descritos enantes son midíos usando tanto espectroscopia de la fotosfera del Sol como midiendo les bayures nos meteoritos que nunca fueron calecíos a temperatures de fusión. Créese qu'estos meteoritos retienen la composición del Sol protoestelar y, poro, nun se ve afeutáu pola sedimentación d'elementos pesaos. Polo xeneral los dos métodos concuerden bien.
thumb|280px|Amanecer dende'l mirador del Garbí en Valencia (España).
Estructura del Sol 350px|thumb|Imaxe detallada d'un conxuntu de manches solares reparaes nel espectru de lluz visible. La umbra y la clarixa son claramente discernibles, según la granulación solar.