El galorrománicu ye'l grupu de llingües evolucionaes dende'l llatín y que se falen, o falaron, nes antigües provincies romanes de Les Galies. La mayoría de toes estes llingües tienen una gran influencia de llingües celtes y xermániques tanto'l léxicu como'l sistema fonolóxicu. En un setiú más ampliu les llingües galoitalianes, retorromániques y occitanorromániques tamién serien llingües galorromániques

El principal rasgu común que tienen estes llingües, más o menos marcaes pol sustratu galu, ye la evolución de la /u/ llatina a /y/. Esta carauterística se atopa les llingües d'Oïl, llingües galoitalianes, retorromániques y el occitanu.

Carauterístiques de les llingües galorromániques

La principal carauterística ye la perda de les vocales llatines finales especialmente perdiéronse (/y/ /o/). En delles llingües son reemplazaes por otres como'l francés por (y) que munchos casos nun son pronunciaes. La evolución de la vocal llatina (/o/) a (/y/) esta carauterística atopar nes llingües de oïl, llingües galoitalianes, francoprovenzal, romanche y occitanu. Amás munches tienen vocales que n'otres llingües romániques nun esisten (/ø/, /œ/, /æ/, /ə/). Perdida del infinitivu llatín (re) principalmente notable nes llingües galoitalianes y retorromances. En francés, francoprovenzal, occitanu y catalán l'infinitivu termina en (r) pero nun se pronuncia. Caltenimientu de los grupos llatinos (cl, fl, pl) sacante les llingües galu-itáliques onde evolucionaron a (/t͡ʃ/). Caltenimientu de la /t/ intervocálica. Palatalización de los grupos llatinos (ci, ti, ce, te) a (/z/, /s/, /t͡ʃ/). Palatización de (ca /ka/) inicial por (/ʃa/, /t͡ʃa/ /ca/) pronunciáu como cha o xa n'asturianu. Esta carauterística asocede nes llingües de oïl, les llingües retorromances, francoprovenzal y los dialeutos nortizos del occitanu. Por casu (chanter en francés ye pronunciáu /ʃɑ̃te/) (cantar nos dialeutos nortizos del occitanu ye pronunciáu /t͡ʃantɔ/) (cjantâ en friulano ye pronunciáu /canta/) que n'español significa cantar y pronúnciase /kɑntaɾ/. Usu de los plurales (s) y (e, i).

Lista de llingües consideraes galoromániques

Suel considerase que pertenecen a esti grupu les llingües que vienen darréu:

Llingües d'Oïl Angevin-mayenés Borgoñón-morvandés Berrichón Francés o (Francien) Galó Normandu Picardu Pictavín-santonxés Valón Lorenés Franco-comtés Franco-provenzal

Galo-italianes

Lombardu Emiliano-Romañol Piamontés Ligur

Llingües galo-retiques (retorromániques)

Friulanu Ladín Romanche

Llingües d'òc (occitanorromániques)

Occitanu Catalán [Les llingües en cursiva tán desapaecíes anguaño]

Sicasí, dellos llingüístes, como Pierre Bec, estimen que l'occitanu, el gascón (consideráu como una llingua estremada del restu de los dialeutos occitanos) y el catalán formen un grupu propiu dientro de les llingües romanes. Los idiomes d'esti grupu, conocíu como occitanorrománicu comparten delles carauterístiques del iberorrománicu y del galorrománicu.

Comparación de frases ente llingües de esti grupu

Catalán: Ella sempre tanca la finestra abans de sopar. Occitanu: Ella sempre totjorn la fenèstra abans de sopar. Francés: Elle ferme toujours la fenêtre avant de souper/dîner. Valón: Elle sere todi li finieste divant di soper. Francoprovenzal: Le ferme taljor la fenétra avan de sopar. Romanche: Ella serra adina la fanestra avant de sopà/tchaina. Lombardu: Lé la sèra sèmper la sö fenèstra prìma de senà Piamontés: Chilà a sera sémper la fnestra dovant ëd seinà.

Wikipedia en llingües d'esti grupu Occitanu. Francés. Catalán. Francoprovenzal. Lombardu. Romanche. Piamontés Normandu

Categoría:llingües romániques Categoría:Wikipedia:Páxines con enllaces interllingüísticos Categoría:Wikipedia:Artículos ensin plantía llistaref