La lechuguilla (Agave lechuguilla Torr., 1859) ye una especie de planta ensundiosa enantes clasificada dientro de la familia Agavaceae, agora subfamilia Agavoideae, dientro de les asparagacees. thumb|Inflorescencia. thumb|Vista de la planta.

Distribución y hábitat Alcuéntrase principalmente nos desiertos de Chihuahua y Sonora, cuasi siempres sobre piedra caliar. Por esta razón ye una especie indicadora de les condiciones del desiertu de Chihuahua.

Descripción Forma una roseta de fueyes ensundioses d'hasta 45 cm d'altor y 60 cm d'anchu. Les fueyes, llamaes “pencas”, son fuertes y ríxides, con puntes endurecíes y bien afilaes, que fácilmente pueden enfusar la ropa ya inclusive la piel. La planta floria una vegada na vida enantes de morrer. Les flores son de color mariellu con tinte acoloratáu y atópense nuna inflorescencia qu'algama los 4 m d'altor. El néctar de les flores ye un gran nutriente na dieta d'inseutos, esperteyos y dalgunes aves.

Propiedaes Los nativos habitantes d'eses rexones utilicen les fibres (comúnmente llamaes ixtle, anque una variedá dura ye conocida col nome comercial de “fibra Tampico”) de les pencas pa iguar cuerdes, tapetes y como materia primo pa la industria de les brochas y cepiyos.

L'agua almacenada nesta planta ye rica en sales y minerales, y de cutiu ye vendida en Méxicu como una bébora deportivo; sicasí, la planta en sí mesma ye venenosa pal ganáu bovín, caprino y ovín.

Melecinales Pal so usu sobre golpes internos y en dolor de reñones, aplícase la penca asada y pulgada sobre la zona adolorida; tamién s'estrume la penca asada, y el zusmiu llográu bébese n'ayunes.

Les fueyes maceraes n'agua inxerir pa curar la diabetes. El cocimientu de les pencas con fueyes d'aguacate (Persea americana) y corteza de sabín (Astianthus viminalis) tomar contra hemorraxes. Inclusive, usar pa curar tiña ya infeiciones.

Química Aisllóse del Agave lecheguilla una saponina esteroidal llamada esmilagenina.

Toxicidá Describir na lliteratura que les cabres y oveyes envelenar con frecuencia al inxerir esta planta. El 1% del pesu de la planta en rellación col pesu del animal ye abondu pa causar la muerte.

Los síntomes que presenten los animales envelenaos son: perda del mambís, hinchadura de la piel y de les oreyes, y güeyos llorosos; la piel blanco ye bien afeutada, dende pequeñes inflamaciones hasta escoriaciones y necrosis; la coloración tórnase amarellentada.

Taxonomía Agave lechuguilla describióse por John Torrey y publicada en Report on the United States and Mexican Boundary [...] Botany 2(1): 213–214. 1859.

Etimoloxía Agave: nome xenéricu que foi dau a conocer científicamente en 1753 pol naturalista suecu Carlos Linneo, quien lo tomó del griegu Agavos. Na mitoloxía griega, Ágave yera una ménade, fía de Cadmo, rei de Tebas, que, al mandu de un ensame de bacantes, asesinó al so fíu Penteo, socesor de Cadmo nel tronu. La pallabra agave alude, pos, a daqué almirable o noble.García-Mendoza, A. J. (2012). Méxicu, país de magueyes. Suplementu "La Jornada del campo". La Jornada, sábadu 18 de febreru del 2012, non. 53, p. 4. Versión electrónica: Artículu sobre los distintos tipos de magueyes o mezcales o agaves

lechuguilla: epítetu xeográficu qu'alude a la so llocalización nel Desiertu de la Lechuguilla.

Sinonimia Agave heteracantha Jacobi Agave lophantha var. tamaulipasana A.Berger Agave multilineata Baker Agave poselgeri Salm-Dyck Agave univittata var. tamaulipasana (A.Berger) JacobsonSinónimos en Catalogue of life Agave univittata var. subcanescens Agave lophantha var. subcanescens Agave lophantha var. poselgeri Agave univittata var. gracilior Agave lophantha var. pallida Agave univittata var. caerulescens Agave caerulescens Agave lophantha var. caerulescens Agave univittata var. brevifolia Agave lophantha var. brevifolia Agave univittata var. angustifolia Agave lophantha var. angustifolia Agave lophantha var. graciliorSinónimos en Desert Tropical en PlantList

Ver tamién Planta melecinal Fitoterapia Usos melecinales de los raigaños Terminoloxía descriptiva de les plantes Cueva Lechuguilla Desiertu de la Lechuguilla

Referencies

Bibliografía Bailey, L. H. & E. Z. Bailey. 1976. Hortus Third i–xiv, 1–1290. MacMillan, New York. CONABIO. 2009. Catálogo taxonómico de especies de México. 1. In Capital Nat. Méxicu. CONABIO, Mexico City. Correll, D. S. & M. C. Johnston. 1970. Man. Vasc. Pl. Texas i–xv, 1–1881. The University of Texas at Dallas, Richardson. Flora of North America Editorial Committee, e. 2002. Magnoliophyta: Liliidae: Liliales and Orchidales. 26: i–xxvi, 1–723. In Fl. N. Amer.. Oxford University Press, New York. Gentry, H. S. 1982. Agaves Cont. N. Amer. i–xiv, 1–670. The University of Arizona Press, Tucson. Enllaces esternos

Especies Forestales Non Maderables y Maderables Non Tradicionales de Zones Grebes y Semiáridas

lechuguilla Categoría:Flora del Desiertu de Chihuahua Categoría:Flora del Desiertu de Sonora Categoría:Plantes melecinales Categoría:Cactus y suculentes Categoría:Plantes descrites en 1859 Categoría:Plantes descrites por Torrey Categoría:TBSpecies