thumb|Escape floral. thumb|Detalle d'un verticilu. thumb|Verticilo con flores y frutos incipientes. thumb|Aspeutu de les fueyes (fai cimera).
Ballota hirsuta ye una planta llabiada de distribución iberomagrebí y saharosindica, de coroloxía plurirregional.
Descripción Carauterízase pol so aspeutu piloso, arispiu, con flores caedizas de rosáu a púrpures con franxes irregulares blanques. Tán dispuestes nuna decena de verticiluastros a lo llargo d'un escape floral lignificado na base y qu'algama el metru d'altor, magar tiende a amosar un aspeutu en parte rastreru. Les sos fueyes, opuestes decusaes como correspuende a la familia, amuesen indumento nel fexe y nel viesu, y tienen un aspeutu d'acorazonáu a arrondáu. Los frutos son núcules ovoides, bi-milimétriques, finamente alveolaes, de coloración beige y depués parda.
Usos Asemeyáu al Marrubium vulgare, el saber popular etnobotánico atribúye-y el so mesmes propiedaes: en fervinchu, tendría una actividá de tónicu cardiacu y antitusivu; en rituales curatibles, dexaría esaniciar el agüeyamientu.
Indicaciones: Depurativu, llavar firíes, febrífugo, paludismu, tos, gargüelu, catarru.
A los terpenos o tetraterpenoides presentes nesta planta reconociéronse-y efeutos antiinflamatorios, antibacterianos o antivirales.Demostráu'l potencial antitumoral de plantes comunes n'España -hispanolona-, Estudiu coordináu por Sonsoles Hortelano, del Institutu de Salú Carlos III, en collaboración con Beatriz de las Heras ya Irene Cuadrado, del Departamentu de Farmacoloxía de la Facultá de Farmacia de la Universidá Complutense de Madrid, y el doctor Lisardo Boscá, del Institutu d'Investigaciones Biomédiques Alberto Sols (CSIC-UAM)]
En 2012, estudios preclínicos farmacolóxicos, confirmaríen posibles efeutos antitumorales -especialmente en leucemies-, del diterpenu hispanolona, una molécula que s'atopa na Galeopsis angustifolia y na Ballota hispanicaCritical role of the death receptor pathway in the antitumoral effects induced by hispanolone derivatives, PG Traves, R Lopez-Fontal, I Cuadrado, A Luque, L Bosca, B de las Heras and Hortelano, Oncogene (2012) 1-10, 2012 Macmillan Publishers Limited All rights reserved 0950-9232/12Critical role of the death receptor pathway in the antitumoral effects induced by hispanolone derivatives, ibidem, en PubMed.org que, pa dellos autores, sería una sinonimia de B. hirsuta.
Taxonomía Ballota hirsuta describióse por George Bentham y espublizóse en Labiat. Xen. Spec. 595. 1834
Citoloxía Númberu de cromosomes de Ballota hirsuta (Fam. Labiatae) y taxones infraespecíficos: 2N=28Contribution a l'étude citotaxonomique des spermatophyta du Portugal. XVIII. Lamiaceae Fernandes, A. & M. T. Leitao (1985) Mem. Soc. Brot. 27: 27-75
Taxones infra-específicos Ballota hirsuta subsp. gracilis (Maire) Ouyahya Ballota hirsuta subsp. hirsuta Ballota hirsuta subsp. inermis (Emb. & Maire) Dobignard Ballota hirsuta subsp. Entemedia (Batt.) Patzak Ballota hirsuta subsp. maroccana (Murb.) Patzak Ballota hirsuta subsp. saharica (Diels) Greuter & BurdetThe Plant List Sinonimia Zapateria hirsuta (Benth.) Pau, Not. Bot. Fl. Españ., vol. 1, p. 17, 1887 subsp. hirsuta Ballota acuta (Moench) Murb. Ballota africana Colmeiro Ballota cinerea (Desr.) Briq. Ballota hispanica Willk. & Lange Ballota hispanica var. hispida (Benth.) Emb. & Maire Ballota mollissima Benth. Ballota orbicularis Lag. ex Willk. & Lange Beringeria cinerea (Desr.) G.Don Beringeria hirsuta (Benth.) Neck. Beringeria mollissima (Benth.) Heynh. Marrubium cinereum Desr. Marrubium crispum Desr. Marrubium hirsutum Willd. subsp. inermis (Emb. & Maire) Dobignard Ballota hispanica var. inermis Emb. & Maire Ballota inermis (Emb. & Maire) Ouyahyasubsp. maroccana (Murb.) Patzak Ballota acuta var. maroccana Murb. subsp. saharica (Diels) Greuter & Burdet Ballota acuta var. saharica'' DielsBallota hirsuta en The Plant List
Ver tamién Terminoloxía descriptiva de les plantes Cronoloxía de la botánica Historia de la botánica Carauterístiques de les lamiacees
Referencies
Enllaces esternos
Global Biodiversity Information Facility entry Distribución, coroloxía y bayura
Categoría:Ballota Categoría:Plantes melecinales Categoría:Flora de la cuenca mediterránea Categoría:Plantes descrites en 1834 Categoría:Plantes descrites por Bentham Categoría:TBSpecies