Xuan Xosé Sánchez Vicente ye un políticu, escritor y ensayista asturianu, presidente y fundador del Partíu Asturianista y miembru de l'Academia de la Llingua Asturiana.
Biografía Esti llicenciáu en filoloxía románica pola Universidá d'Uviéu participó nel surdimientu faciendo un gran llabor. Foi fundador de Conceyu Bable xunto con Xosé Lluis García Arias y Lluis Xabel Álvarez y ye miembru de l'Academia de la Llingua Asturiana dende que se creó.
La so carrera política entama en 1974 nel Partido Socialista Popular (PSP), del que foi secretariu xeneral. Integróse nel PSOE cuando lo fizo'l PSP. Ellí, desendolcó los cargos de conceyal nel Ayuntamientu de Piloña, diputáu pol partíu xudicial de Cangues d'Onís, miembru del Conseyu Rexonal y de la Xunta Xeneral. Dexó'l partíu en 1983.
En 1985, xunto con Xesús Cañedo y Carlos Rubiera, fundó'l Partíu Asturianista (PAS), del que ye presidente dende entós. Como miembru d'esti partíu foi diputáu de la Xunta ente 1991 y 1999.
Tien más de cuarenta llibros espublizaos ente poesía, teatru, ensayu y estudiu. Ente la so obra científica rescampla'l Diccionariu de la Llingua Asturiana.
Como complementu del so delidiar políticu tamién empobinó xeres y instituciones de calter cultural, como, por exemplu, la Comisión de Cultura de l'antigua Diputación Provincial y la Fundación Pública de Bellas Artes. Cola so direición y empobinamientu creóse'l Muséu de Belles Artes d'Asturies y abrióse al públicu La Cuevona en Ribeseya, onde se ficieren, d'aquella, los primeros conciertos orquestales. Dende les sos responsabilidaes na Diputación punxo en marcha tamién lo que güei son los premios de narración y ensayu n'asturianu del Principáu d'Asturies. Asinamesmo, afaló la investigación y conservación del patrimoniu prehistóricu.
Ye miembru de númberu, dende'l so entamu, de L'Academia de la Llingua Asturiana.
Nel añu 2016 recibió'l Premiu de la Crítica na so modalidá de Poesía Asturiana.
Nel añu 2020, l'Academia de la Llingua Asturiana dio a Xuan Xosé'l segundu Premiu Nacional de Lliteratura AsturianaXuan Xosé Sánchez Vicente, II Premiu Nacional de Lliteratura Asturiana “pola so trayeutoria intelectual y lliteraria” asturies.com Consultao'l 20.01.2020 en reconocimientu de la “so trayeutoria intelectual y lliteraria que lu convierten nun referente a lo llargo de cinco décades y nún de los mayores activos de la lliteratura asturiana”
Bibliografía Ensayu La cultura popular asturiana : unidá y pluralidá. Principáu d'Asturies, Uviéu, 1985. Diccionariu de la llingua asturiana. GH Editores. Xixón, 1988. El hilo de Ariadna: argumentos y propuestas para una política asturianista. Alvízoras Llibros, Uviéu, 1991. Crónica del surdimientu (1975-1990). Barnabooth Editores, Uviéu, 1991. Diccionariu asturianu–castellanu, castellanu–asturianu. Ediciones Trabe, Uviéu, 1996. La cultura asturiana: dialéutica, narrática y proyectabilidá. Fundación Nueva Asturies, Xixón, 1999. Teoría y práutica d'Asturies: (discursos y artículos). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 1999. Los dioses derrotaos (mitoloxía asturiana) (a comuña con Xesús Cañedo Valle). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2001. Diccionariu asturianu–castellanu, castellanu–asturianu (segunda edición). Ediciones Trabe, Uviéu, 2002. Refraneru asturianu (na compaña de Xesús Cañedo Valle). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2002. El Gran Libro de la Mitología Asturiana (a comuña con Xesús Cañedo Valle). Ediciones Trabe, Uviéu, 2003. Lletra y llingua (Asturies, España, Europa: artículos políticos en castellano). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2003. Xírigues. Lengua y vida de los artesanos asturianos ambulantes. (Coord.), Cajastur, Asturies, 2004. Les producciones clasicistes d´Antón de Marirreguera (2004). Trabe Ediciones, Uviéu, 2004. Litora cantabrica (Estudios lliterarios y llingüísticos). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2004. Ríu Nalón (Estudios lliterarios y llingüísticos). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2005. Ríu Deva. Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2006. Ficciones y realidaes. Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2007. Dos muyeres escritores y otros ensayos (coord.). Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2007. Ría del Eo (España y Asturies: futuru y coyuntura). Fundaci··ón Nueva Asturies, Xixón, 2008. Mundu, saber y decir nel refraneru (a comuña con Xesús Cañedo Valle). Fundación Nueva Asturies, Gijón, 2008. Diccionariu castellano-asturianu. Trabe Ediciones, Uvéu, 2008. Diccionariu asturianu-castellanu. Trabe Ediciones, Uviéu, 2009. Hacia otra Asturies. Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2010. Monsacru. Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2011. Refraneru asturianu (na compaña de Xesús Cañedo Valle). Trabe Ediciones, Xixón, 2012. El picu Pienzu. Fundación Nueva Asturies. Trabe Ediciones, Xixón, 2012. El caballu, de Francisco Bernaldo de Quirós. Edición, introducción y notes de Xuan Xosé Sánchez Vicente. Editorial Saltadera, Uviéu, 2016. Partíu Asturianista 30 años d'historia. Fundación Nueva Asturies, Xixón, 2018. Asturies, ni nos vemos ni nos ven. Fundación Nueva Asturies y Trabe Ediciones. Xixón, 2019. Xuegos tradicionales asturianos, a comuña con Elena Victoria Marta Fernández Poch y Rubén Sánchez Vicente. Fundación Nueva Asturies y Trabe Ediciones, Uviéu, 2019. Diccionariu castellanu-asturianu. Trabe Ediciones, Uviéu, 2020. Premiu nacional de lliteratura asturiana. Xuan Xosé Sánchez Vicente. Edición 2020, ALLA, Uviéu 2020. Diccionariu asturianu-castellanu (dos tomos). Trabe Ediciones, Uviéu, 2021. Estudios (I). Fundación Nueva Asturies y Trabe Ediciones, Uviéu, 2021. Estudios (II). Fundación Nueva Asturies y Trabe Ediciones, Uviéu, 2023.
Artículos lliterarios, llingüísticos, sociolóxicos y etnográficos La lliteratura de Xulín de Lluza: Colonización y sodesarrollu, nEstudios y Trabayos del Seminariu de Llingua Asturiana (II). Universidá d'Uviéu, Serviciu de Publicaciones, Asturies, 1979.La lengua asturiana y el estatuto de autonomía. En Las lenguas nacionales en el ámbito de la administración. Diputación Provincial de Valencia, Servicio de Estudios y Planificación Social. Valencia, 1981. Palacio Valdés, deudor de Xosé Caveda y Nava. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 2, 1982, páxs. 29-41. Delles idees pa un estudiu sociolóxicu del bable. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 5, 1983, páxs. 21-24. L´Evanxeliu'n bable según San Matéu (una xera de normalización llingüística). ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 9, 1984, páxs. 20-27. La llingua asturiana y Xovellanos (resume de la tesis de llicenciatura). ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 14,1985, páxs. 39-56. Llingua y mundu: dellos aspectos de la semántica l'agua. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 17, 1985, páxs. 37-42. Enclisis, proclisis y pronomes átonos n'asturianu (a comuña con Carlos Rubiera Tuya)”. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 18, 1985, páxs. 71-81. Señor Conde Campumanes, cuyu ñome tantu estruendu... ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 22, 1986, páxs. 89-101. Carta a un escritor mozu... ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 22, 1986, páxs. 89-101. Un repasu a la mitoloxía asturiana contemporánea. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 26, 1987, páxs. 83-91. Teatru asturianu, en Lliteratura Asturiana y futuru, páxs. 47-51. Gobiernu del Principáu d'Asturias, Conseyería d'Educación, Cultura y Deportes. Uviéu, 1987. 1910-1930: al rebuscu d'una lliteratura lliteraria. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 30, 1988, páxs. 23-31. Intervención en la mesa redonda "Lenguas minoritarias y comunicación internacional", en Bilingüismo y Comunicación. Actas de las séptimas jornadas culturales de Aller. 14-18 marzo de 1989. Un repasu a la mitoloxía asturiana contemporánea, nActas del primer congreso asturiano de sociología, Uviéu, 1989. Cantar y más cantar: un comentariu testual. ALLA, Lletres Asturianes, nᵘ 36, 1990, páxs. 51-57. Dellos aspectos la cadarma'l sintagma nominal. Trébole, revista pedagóxica, nᵘ 4, páxs. 33- 38. Gobiernu del Principáu d'Asturies, Conseyería d'Educación, Cultura y Deportes, Uviéu, 1990. Rexonalismu / nacionalismu asturianu. Un sieglu: 1839-1936, nAlcordanza del Padre Galo, “Fernán Coronas”. Gobiernu del Principáu d'Asturies, Conseyería d'Educación, Deportes y Xuventú, páxs. 57-75, Uviéu, 1993. La sidra a través de la historia y Vocabulario de la manzana y la sidra, nel llibru coleutivu Sidra y manzana de Asturias, Direutor Científico José Antonio Fidalgo Sánchez. La Nueva España, Uviéu, 1994. "Cuentu Ñarigudu: un comentariu". En III Xunta d´escritores asturianos. Caminos nuevos pa la lliteratura. Gobiernu del Principáu d'Asturies, Conseyería de Cultura, Uviéu, 1996. Lésicu de la cocina n'Asturies, en El libro de la gastronomía asturiana. Silverio Cañada editor, Xixón, 1996. Dellos apuntes sobre la influencia de Caveda, en IV Xunta d´escritores asturianos. Lliteratura asturiana nos 90. Gobiernu del Principáu d'Asturies, Conseyería d'Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, Uviéu, 1997Homenaxe a Teresa González: Delles notes sobre la so poesía. Lliteratura, nᵘ 11, 1997. Asturies secuestrada. La cultura. Les noticies, 19 de xineru de 1997, añu I, nᵘ 19. Asturies secuestrada. La política (I). Les noticies, 26 de xineru de 1997, añu I, nᵘ 20. Asturies secuestrada. La política (II). Les noticies, 2 de febreru de 1997, añu I, nᵘ 21. Los biltos de Xosé Caveda y Nava na sociedá asturiana: Dos notes sobre la so significación y influencia". IV Xunta d´escritores asturianos (Villaviciosa, 1996). En IV Xunta d´Escritores Asturianos. Conseyería de Cultura, coll. Documentos, nᵘ 20. Uviéu, 1998. El marco endoculturador: modelos tradicionales en la literatura asturiana. El Comercio, 11 d'ochobre de 2000. Los dioses perdedores, los dioses resistentes. La Nueva España, 31 d'ochobre de 2000. ¿Esiste una sentimentalidá lliteraria asturiana? en La Nueva Quintana, suplementu de La Nueva España, martes, 17 d'ochobre de 2000. Una nota sobre'l significáu del versu 12 de “Didu y Enees” de Marirreguera, nAntón de Marirreguera y el Barrocu Asturianu. V.V.A.A., Gobiernu del Principáu d'Asturies, 2000. La estampa de cortexu, en La Nueva Quintana, suplementu de La Nueva España, 16 de xineru de 2001. El coloquio, un género tradicional de la literatura asturiana. El Comercio, 3 de xineru 2001. La estampa de cortexu, una adautación endoculturadora del idilio y la égloga en el XIX asturiano. El Comercio, 6 de febreru de 2001. Contra l'asturianu (sobre Clarín y la nuestra llingua), nel suplementu de La Nueva España del 13 de xunu de 2001 dedicáu a Clarín. El coloquio, un género tradicional de la literatura asturiana. La Nueva España, 9/10/2001. Covadonga: patria, relixón y sentimientu. La Nueva España, 23/10/2001. Emigración y lliteratura asturiana. La lliteratura asturiana en Cuba. La Nueva Quintana, suplementu de La Nueva España, 4/12/2001. Asturias dentro de venti años. N'''Asturias. Venti años de autonomía. Ediciones Madú, La Pola Siero, 2002. Emigración y lliteratura asturiana. La lliteratura asturiana n'Arxentina y Uruguái. La Nueva Quintana, suplementu de La Nueva España, 8/10/2002. Emigración y lliteratura asturiana. La lliteratura asturiana en Méxicu. La Nueva Quintana, suplementu de La Nueva España, 15/10/2002. La vida del aldeanu. Parodia y palinodia acebaliana. La Nueva Quintana, suplementu de La Nueva España, 19/11/2002. La vida del aldeanu: parodia y palinodia acebaliana. Revista de Filoloxía Asturiana, volumen 2, año 2002. Alvízoras / Trabe. Uviéu, 2003. Los años del Surdimientu: Tendencies lliteraries y sociedá, n´Andrés Solar, una voz del Surdimientu. DDAA, XXV Selmana de les Lletres Asturianes. Gobiernu del Principáu d'Asturies, Conseyería d'Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, Uviéu, 2004. Los años del Surdimientu: Tendencies lliteraries y sociedá, en Poesía en movimientu. DDAA, XXVI Selmana de les Lletres Asturianes. Gobiernu del Principáu d'Asturies, Conseyería d'Educación, Cultura, Deportes y Xuventú, Uviéu, 2005. Calter y otros derivaos del llatín character. Revista de Filoloxía Asturiana, volumen 3/4, años 2003/2004. Alvízoras / Trabe. Uviéu, 2005.