El rugbi (del inglés 'rugby') ye un deporte de contautu n'equipu nacíu n'Inglaterra, onde tomó esi nome a partir de les regles del fútbol ellaboraes nel colexu de la ciudá de Rugby (Rugby School) nel sieglu XIX.
El rugbi ye practicáu a nivel internacional en tolos continentes, anque ye bien popular principalmente nes naciones que conformen les islles britániques (Escocia, Gales, Inglaterra, Irlanda y Irlanda del Norte), y en países como Australia, Fixi, Nueva Zelanda, Papúa Nueva Guinea, Samoa, Sudáfrica, Tonga), Arxentina y Francia.
N'otros países tien variaos graos de popularidá y competitividá internacional. N'África tamién ye popular, por influencia inglesa, en Namibia, Kenia y Zimbabue, y por influencia francesa en Tunicia, Costa de Marfil, Madagascar y Marruecos. N'América prauticar principalmente n'Arxentina -participante del Rugby Championship-, onde tien gran enraigono y que la so seleición llogró importantes llogros internacionales; coles mesmes tien cierta popularidá n'otros países americanos, como Canadá, Uruguái, Colombia, Estaos Xuníos, Paraguái y Chile. N'Asia, l'equipu más destacáu ye'l de Xapón. Nel restu d'Europa, destácase Italia, que participa nel Tornéu de les Seis Naciones. Igualmente ta espublizáu n'otros países del continente européu, sobre manera en Portugal, n'España y en países del Este européu, como Rumanía, Xeorxa o Rusia. N'Oceanía, por influencia australiana y neozelandesa, el rugbi ye un deporte bien popular en Fixi, Tonga y Samoa, trubiecu de xugadores destacaos nel ámbitu internacional.
A nivel internacional, el rugbi ye reguláu por World Rugby, asociación federativa que cunta con 118 miembros (plenos y asociaos). Depués de participar en cuatro ediciones de los Xuegos Olímpicos a empiezos del sieglu XX, el rugbi foi reincorporáu a los deportes olímpicos a partir de Rio 2016 na so modalidá de rugby 7.
Dende los oríxenes mesmos del rugbi y el fútbol actual, a mediaos del sieglu XIX, definiéronse como'l álter ego del otru: fuercia contra habilidá; xuegu llimpiu contra xuegu deslleal, etc. Un antiguu dichu británicu diz que "el fútbol ye un xuegu de caballeros xugáu por villanos y el rugbi ye un xuegu de villanos xugáu por caballeros"."Football is a gentleman's game played by thugs and rugby is a game for thugs played by gentlemen". Nel rugbi ye carauterísticu'l respetu a les regles que tienen de prauticar tanto los xugadores como'l públicu, y les decisiones del árbitru escasamente son aldericaes polos xugadores. Amás, foméntase la sociabilidá, dándose xeneralmente ente compañeros d'equipos y oponentes una cordial xunta dempués de los partíos, denomada tercer tiempu, xunto colos árbitros, entrenadores y parte del públicu, pa falar avera del partíu. Esti apellativu fíxose estensivu a los mediu de comunicación medios onde s'analiza esti deporte.
Historia thumbnail|240px|Placa conmemorativa de l'aición de William Webb Ellis: «Esta piedra conmemora la proeza de William Webb Ellis quien con fina desobediencia de les regles del fútbol como se xugaba nel so tiempu tomó primero'l balón nos sos brazos y corrió con él aniciando asina la distintiva carauterística del xuegu de rugby A.D. 1823.»|left
El rugbi modernu, al igual que'l fútbol moderno, ye una evolución direuta del fútbol medieval británicu (n'inglés "mob football", equivalente a fútbol multitudinario), un xuegu de pelota violentu y reiteradamente prohibíu, de regles por demás variables, que se practicaba popularmente nes islles britániques mientres el medievu européu, nel que s'usaben tanto les manes como los pies, según la fuercia pa detener a los competidores.
La tradición atribúi la invención del rugbi a William Webb Ellis, un estudiante de teoloxía del Colexu de Rugby y el troféu que s'apurre a los ganadores de la Copa del Mundu de Rugbi lleva'l so nome. El fechu ye recordáu nuna llábana mural de la public school de Rugby.
Lleis del xuegu thumb|200px|El campu de xuegu y la posición de los xugadores. Les "Lleis del Xuegu de Rugbi" son dictaes por World Rugby (International Rugby Board o IRB hasta 2014). El so cuerpu central son les 22 lleis que regulen el xuegu: el terrén, la pelota, númberu de xugadores, vistimienta, tiempu, oficiales, manera de xugar, ventaya, manera de marcar, xuegu puercu, offside (fuera de xuegu) y on side (en xuegu), pase forward (pase adelantráu o "avant"), salíes, pelota al suelu ensin tackle ("placaje"), tackle ("placaje"): portador de la pelota baltáu, ruck, maul, mark, touch y line-out, scrum ("melé"), penaltis y free kicks y tries (ensayos).
Les Lleis del Xuegu de Rugby tamién tán integraes por un prólogu, una llista de definiciones de los términos utilizaos nes regles, un apartáu de variaciones pa menores de 19 años, otru apartáu pa "seven a side" (variante de siete xugadores por bandu), señales de los árbitros, y un estractu de la Regulación 12, sobre vistimienta de los xugadores. La publicación oficial de World Rugby, coles mesmes, ta acompañada d'un Documentu del Xuegu», complementariu de les lleis, que cubre los principios básicos del Rugbi.
En 2008, la IRB aprobó 13 cambeos sustanciales, les Esperimental Law Variations (Variaciones Esperimentales de les Lleis), conocíes poles soes sigla n'inglés, ELV al reglamentu, y que fueron puestes en práutica en tolos torneos oficiales del mundu a partir del 1 d'agostu de 2008. En 2009, la IRB incorporó 10 de les 13 ELV a les Lleis del Xuegu, dexando ensin efeutu les otres trés. El xuegu
Elementos principales Nel rugbi enfréntense dos equipos de quince xugadores cada equipu (anque hai una variación pa un xuegu de siete). El campu de xuegu tien forma rectangular y ye de verde (anque pue ser de sable, tierra, nieve o verde artificial). Les sos midíes son d'un máximu de 100 metros de llargu y 70 d'anchu. Al campu de xuegu sumir dos árees, la zona d'anotación (o in-goal), en cada unu de los estremos, de non más de 22 metros caúna, destinada a sofitar la pelota pa llograr el try o "ensayu", principal anotación del xuegu. thumb|200px|Diseñu reglamentariu de la pelota de rugbi.
Nos dos estremos del campu, nel centru de la llinia d'anotación, atópense instalaos dos postes separaos ente sigo por 5,6 metros y xuníos por un travesal asitiáu a 3 metros d'altor. Los postes tienen de tener un mínimu de 3,4 metros d'altu, lo que-y da al conxuntu de los trés palos una forma de H.
La pelota o balón ye de forma ovalada, ta construyida con cuatro gajos de cueru o material sintético paecencia y pesa daqué menos de mediu quilu. Los partíos, na modalidá de quince xugadores, duren ochenta minutos, estremaos en dos tiempos iguales (setenta minutos pa les categoríes xuveniles menores de 19 años).
Terrén de xuegu Un campu de xuegu de rugbi ye rectangular, y nun tien d'entepasar de 100 m de llongura por 70 d'anchu."Lleis del xuegu...", Llei 1 Les llinies llaterales (denominaes "llinies de touch") del campu de xuegu nun formen parte d'este. De siguío de cada unu de los llaos menores del rectángulu hai una zona d'anotación (o d'ensayu), denomada in-goal", con un llargor d'ente 10 y 22 m. Ente'l campu de xuegu y estes zones d'anotación hai una llinia continua, denomada "llinia de goal" (de marca, o d'anotación, o de gol), que ye parte de les postreres y en que'l so centru allugar los postes de gol. Estos postes verticales tán dixebraos ente sigo por una distancia de 5,6 m y xuníos a 3 m d'altor por un travesal. L'altor de los postes depende del gustu del equipu llocal, anque seya que nun tien de devasar los 3,4 metros. El conxuntu del campu de xuegu y les árees de gol denominar "área de xuegu". L'área de xuegu, les llinies ensin incluyir nella (les llinies de touch y les llinies llateral y final que llinden el in-goal, denominaes llinies de touch in-goal y llinies de pelota muerta respeutivamente), y un área perimetral de 5 m d'anchu alredor del conxuntu anterior, denominar "terrén de xuegu".
En metá del campu, paralela a les llinies de gol, allúgase una llinia continua denomada "llinia de metá de cancha". Nel centru d'esta, una llinia perpendicular marca'l centru del campu. A 10 m a cada llau de la llinia de metá de campu esiste una llinia discontinua paralela, que s'utiliza como referencia pa les salíes, una y bones el balón tien de superar dicha llinia pa considerase en xuegu. De cada llau hai otra llinia continua ente dambes llinies de banda, paralela a la llinia de gol y a 22 m d'esta escontra'l centru del campu. L'espaciu delimitado per esta llinia y la de gol (escluyendo a esta) denominar "les 22". Ente dambes llinies de banda, a 5 m de la llinies de gol y paraleles a esta hai llinies discontinues. Finalmente, hai llinies discontinues ente les anteriores, paraleles a les llinies llaterales, a los 5 y 15 m d'estes. Estes llinies señalen les llendes pa la posición del xugador más avanzáu y más retrasáu nos saques de banda.
Anotaciones thumb|200px|El "try" o "ensayu". thumb|200px|Tresformamientu (conversión) tres un ensayu (try). L'oxetivu fundamental consiste en llograr una mayor cantidá de puntos que l'adversariu. Los puntos pueden llograse de la siguiente manera: Try o ensayu (5 puntos): ye l'anotación más importante, y consiste en sofitar el balón coles manes, brazos o pechu, na "zona d'anotación" (o'l in-goal) del adversariu. Try penaltis o ensayu de castigu (5 puntos): ye una sanción que concede l'árbitru, cuando un try ye inminente y l'equipu defensor comete una infraición cola evidente intención de torgar. L'equipu favorecíu tamién tien derechu a intentar la conversión, que s'executa dende una posición equidistante de los postes. Drop goal, sobre-pique o puntapié de botepronto (3 puntos): el drop o botepronto ye un tipu de patada que se realiza dexando cayer la pelota al suelu y patiscándola darréu dempués, y casi simultáneamente col bote. Un tanto de drop concretar por aciu esa patada, ensin que'l xuegu tea atayáu y siempres que pase ente los postes, al igual que la conversión. Goal d'un penalti o conversión d'un puntapié de castigu (3 puntos): ciertes infraiciones graves son sancionaes con un penalti; nesi casu l'equipu favorecíu tien la opción de realizar una patada escontra los postes dende'l llugar en que se cometió, concretándose si producir de manera igual a la conversión. Conversión o tresformamientu (2 puntos): consiguíu l'ensayu (try), el bandu que lu llogró tien derechu a patiscar el balón escontra los postes de goal, al altor na que se marcó'l mesmu, llogrando la conversión (tresformamientu) si la pelota pasa ente dambos y percima del travesal.
Xuegu xeneral Un xugador, siempres que s'atope en xuegu (on side) puede: Correr cola pelota nes manes safando a los xugadores del equipu defensor. Dar pases escontra tras o la banda (el pase escontra alantre ta prohibíu si realizar coles manes); Patiscar la pelota; Intentar detener al portador de la pelota garrándolo o baltándolo a tierra (tackle) Si porta la pelota, intentar evitar que lo detengan o balten alloñando a los rivales con un brazu estendíu y la mano abierta Dir al suelu cola pelota o sobre ella, siempres que la disponga darréu Participar nes formaciones fixes o bonales en que s'apuesta la pelota, que s'espliquen más palantre (scrum, line out, ruck y maul).
Llucha pola pelota thumb|200px|El tackle o placaje. Una de les regles fundamentales del rugbi ye'l placaje (llamáu tackle nel reglamentu publicáu pola IRB), reguláu na llei 15:
Por que el placaje o tackle seya válidu, l'atacante tien de ser baltáu tomándolo per debaxo de la llinia de los costazos.
Mientres el desenvolvimientu del xuegu, y de resultes de les regles del xuegu que dexen el choque de contautu ente los xugadores, prodúcense agrupaciones bonales de los xugadores coles mires de caltener o recuperar una pelota que quedó nel suelu. Denominar "formaciones abiertes" o rucks y les sos regles analícense más embaxo. thumb|200px|El line out o saque de llateral.
Puesta de la pelota en xuegu y reposición