Conan the Barbarian (tamién llamáu Conan el Cimmerio, Conan de Cimmeria o Vulcano el Bárbaru en Méxicu) ye un personaxe de ficción creáu en 1932 pol escritor Robert E. Howard pa una serie de rellatos destinaos a la revista de rellatos pulp Weird Tales. Conan ye un personaxe arquetípico, el más famosu representante nel so xéneru, l'asina llamada espada y bruxería, y un clásicu de la fantasía d'Estaos Xuníos del sieglu XX.
Los sos rellatos suelen ser clasificaos dientro de la fantasía heroica o la espada y bruxería. Dende la so creación apaeció en llibros, historietes, películes, programes de televisión, videoxuegos o xuegos de rol, según tamién n'otros medios. Vivió na ficticia Era Hiboria, una dómina fantástica entendida ente los años del fundimientu d'Atlantis —una islla que Howard escurrió basándose nel mitu de l'Atlántida— y los de les migraciones de los arios.
Historia de la publicación thumb|Robert E. Howard.
Conan de Cimmeria foi'l socesor d'un personaxe anterior de Robert E. Howard: Kull de Atlantis. Mientres meses tuvo en busca d'un nuevu personaxe pal floreciente mercáu de venta de rellatos pulp de principios del deceniu de 1930. N'ochobre de 1931, presentó un rellatu curtiu tituláu People of the Dark (La xente de la escuridá) a una nueva revista titulada Strange Tales of Mystery and Terror (Rellatos estraños de misteriu y terror) en xunu de 1932. En tala historia apaez Conan, un guerreru de pelo negru protexíu por una deidá llamada Crom, que los estudiosos de Howard creen que foi un esbozu de lo que vendría dempués.
En febreru de 1932, Howard tomó unes vacaciones nuna ciudá fronteriza na parte baxa del ríu Bravo pa esfrutar de la cultura llocal. Mientres esti viaxe concibió'l personaxe de Conan y escribió'l poema Cimmeria, gran parte del cual contién estractos de les Vides paraleles, de Plutarcu. Según ciertu autores ye bien probable que s'inspirara nel llibru de Thomas Bulfinch The Outline of Mythology (L'esbozu de la mitoloxía, 1913) pa la concepción de la so Era Hiboria. Tres el viaxe reescribió la hestoria de Kull, By This Axe I Rule! (¡Con esti hachu gobierno!, mayu 1929) con un nuevu títulu, The Phoenix on the Sword (El fénix na espada), y con Conan como protagonista, en febreru de 1932. Tamién escribió The Frost-Giant's Daughter (La fía del xigante xeláu), inspirada nel mitu griegu de Dafne, y unvió dambes a la revista Weird Tales, anque namái la primera foi aceptada y publicada n'avientu de 1932.
Esta revista pulp norteamericana de ciencia ficción, fantasía y terror fíxose famosa por publicar rellatos de notables autores como Howard Phillips Lovecraft, Clark Ashton Smith, Tennessee Williams, Robert Bloch, Seabury Quinn y otros. La gran aceptación de The Phoenix on the Sword per parte de los llectores causó que l'editor, Farnsworth Wright, pidiera a Howard qu'escribiera un ensayu de 8.000 pallabres nel que se detallara la dómina de Conan. Howard escribió entós l'ensayu tituláu The Hyborian Age (La Edá Hiboria) y usar como directriz pal trazáu del so próximu rellatu, The Tower of the Elephant (La Torre del Elefante), el primeru qu'integraba la so nueva concepción de la Era Hiboria.
La publicación y l'ésitu de The Tower of the Elephant impulsó a Howard a escribir munches más hestories de Conan pa Weird Tales. Nel momentu del so suicidiu en 1936 escribiera 20 rellatos (ventiún cuntando la novela The Hour of the Dragon, en castellán La hora del dragón), quince de los cualos fueron publicaos en vida del autor (dieciséis cuntandos la novela), y dellos fragmentos ensin rematar. Tres la so muerte, los derechos d'autor pasaron por delles manes, pero finalmente so la direición de L. Sprague de Camp y Lin Carter les hestories fueron expurgadas, revisaes y reescritas, anque mientres cuarenta años les versiones orixinales de Howard nun s'imprimieron. Namái en 1977 con Berkley ediciones fíxose un intentu de volver a los primeros testos publicaos.
Nos años 1980 y 1990, los titulares de los derechos d'autor dexaron editar los rellatos completos orixinales, amás de siguir vendiendo versiones d'otros autores. En 2000 publicóse una edición de la editorial británica Victor Gollancz Ltd, que publicó en dos volúmenes la edición completa de les hestories de Howard como parte de la so coleición Fantasy Masterworks, ente ellos dellos rellatos que nunca fueren impresos na so forma orixinal. Dicha publicación utilizó principalmente les versiones de los rellatos tal que se publicar en Weird Tales.
A partir de 2003 otra editorial británica, Wandering Star Books,Wandering Star Books , sitiu web oficial empezó a publicar una edición completo y refecho de los rellatos de Conan a partir de los manuscritos orixinales de Howard, incluyendo notes, sinopsis y fragmentos inacabados. Trátase d'una edición en tres volúmenes qu'a midida que diben siendo publicaos nel Reinu Xuníu, pocu dempués ser tamién n'Estaos Xuníos (anque escepcionalmente'l terceru foi publicáu enantes n'Estaos Xuníos que nel Reinu Xuníu). El primeru foi publicáu pos en 2003 por Wandering Star, col títulu Conan of Cimmeria: Volume One (1932–1933). Poco dempués, nesi mesmu añu, publicar n'Estaos Xuníos la editorial neoyorquina Ballantine/Del Rey col títulu The Coming of Conan the Cimmerian (La llegada de Conan el Cimmerio).
Al añu siguiente, en 2004, el volume foi traducíu al español pola editorial Timunmas como Conan de Cimmeria: Volume I (1932-1933).Robert E. Howard, Conan de Cimmeria: Volume I (1932-1933), Timunmas, Barcelona, payares de 2004, 1ª ed., 1ª imp., traducción del inglés al castellán por Beatriz Oberländer y Manuel Mata Álvarez-Santullano, 592 p. 24x17 cm, cart., ISBN 978-84-480-3390-3 Nel Reinu Xuníu el primer volume de 2003 foi siguíu en 2004 por Conan of Cimmeria: Volume Two (1934), que Ballantine/Del Rey publicó n'Estaos Xuníos en 2005 sol títulu The Bloody Crown of Conan (La corona sangrienta de Conan). Nesi mesmu añu, Timunmas tradució esti volume al español col títulu Conan de Cimmeria: Volume II (1934).Robert E. Howard, Conan de Cimmeria: Volume II (1934), Timunmas, Barcelona, 1ª ed., 1ª imp., ochobre de 2005, traducción del inglés al castellán por Manuel Mata Álvarez-Santullano, 496 p. il. 24x17 cm, cart., ISBN 978-84-480-3459-7 Wandering Star retrasar cola publicación del tercer volume y por eso Ballantine/Del Rey publicar enantes n'Estaos Xuníos. Por tanto, foi primeru publicáu en 2005 col títulu The Conquering Sword of Conan (La espada conquistadora de Conan) y nun apaeció nel Reinu Xuníu hasta l'añu 2009, sol títulu que cerraba la edición británica: Conan of Cimmeria: Volume Three (1935–1936), pero aquel día la editorial Timunmas yá lo tenía traducíu al castellán dende l'añu 2006, col títulu Conan de Cimmeria: Volume III (1935-1936).Robert E. Howard, Conan de Cimmeria: Volume III (1935-1936), Timunmas, Barcelona, 1ª ed., 1ª imp., ochobre de 2006, traducción del inglés al castellán por Manuel Mata Álvarez-Santullano y Lleón Arsenal, 496 p. il. 24x17 cm, cart., ISBN 978-84-480-3538-9
D'una manera xeneral el primer volume inclúi los rellatos escritos en 1932 y 1933, el segundu los rellatos escritos en 1934 y el terceru los que fueron escritos en 1935 y 1936. Los trés xuntos inclúin tolos rellatos de Conan escritos por Howard y por orde d'escritura y non d'edición, tantu los yá editaos como los qu'hasta entós habíen estáu inéditos. Per otru llau, amás de la edición progresiva de la so traducción en tres volúmenes en cartoné, Timunmas tamién foi publicando progresivamente, ente 2005 y 2007, una edición d'esa mesma traducción, pero partida en seis volúmenes en rústica, pa faela más algamadiza.Robert Ervin Howard, Conan el Cimmerio (seis volúmenes), Timunmas, Barcelona, ediciones: 2005, 2006, 2007, traducción al castellán de Beatriz Oberländer, Manuel Mata Álvarez-Santullano y Lleón Arsenal, ISBN 84-480-3431-7 Esta edición empecipiada por Wandering Star nel Reinu Xuníu axunta los testos nuna forma más académica ya histórica y constitúi na actualidá la principal edición crítica de los rellatos de Conan. Inclúi notes de Howard sobre la concepción de la so universu de ficción según fragmentos de cartes y poemes alrodiu de la xénesis de les sos idees. Tamién inclúi mapes de la Era Hiboria dibuxaos por Howard mesmu.
Esisten otros numberosos rellatos y noveles tanto apócrifos como roblaos por autores distintos de Robert E. Howard, como Lyon Sprague de Camp, Lin Carter y otros. Les siguientes llistes, sicasí, namái esponen los escritos orixinales de Howard.
thumb|Queen of the Black Coast, publicáu nel númberu de Weird Tales de mayu de 1934.
Rellatos de Conan publicaos en vida de Howard:
Nota: L'orde de publicación nun correspuende al orde en que los rellatos fueron escritos.
El fénix na espada (The Phoenix on the Sword, escritu en febreru de 1932 pero publicáu n'avientu) La ciudadela escarlata (The Scarlet Citadel, publicáu en xineru de 1933) La Torre del Elefante (The Tower of the Elephant, publicáu en marzu de 1933) El colosu negru (Black Colossus, publicáu en xunu de 1933) Xuthal del tapecer (Xuthal of the Dusk, publicáu en setiembre de 1933 como The Slithering Shadow) L'estanque del negru (The Pool of the Black One, publicáu n'ochobre de 1933) Villanos na casa (Rogues in the House, publicáu en xineru de 1934) Solombres de fierro a la lluz de la lluna (Iron Shadows in the Moon publicáu n'abril de 1934 como Shadows in the Moonlight) La reina de la Mariña Negra (Queen of the Black Coast, publicáu en mayu de 1934) El diañu de fierro (The Devil in Iron, publicáu n'agostu de 1934) El pueblu del Círculu Negru (The People of the Black Circle, publicáu en trés partes: setiembre, ochobre y payares de 1934) Va Nacer una bruxa (A Witch Shall Be Born, publicáu n'avientu de 1934) El sirvientes de Bit-Yakin (The Servants of Bit-Yakin, publicáu en marzu de 1935 como Jewels of Gwahlur) Más allá del ríu Negru (Beyond the Black River, publicáu ente mayu y xunu de 1935) Los antropófagos de Zamboula (The Man-Eaters of Zamboula, publicáu en payares de 1935 como Shadows in Zamboula) derecha|thumbnail|Númberu de setiembre de 1934 de Weird Tales, nel que se publicar The People of the Black Circle, el primeru de los rellatos del últimu periodu de los rellatos de Conan. Noveles de Conan publicaes en vida de Howard:
La hora del dragón (The Hour of the Dragon, novela escrita en mayu de 1934 y publicada ente avientu de 1935 y abril de 1936 anque conocida, por reediciones posteriores, como Conan the Conqueror); en castellán Edición Martínez Roca publicó esta novela en 1996 col títulu Conan el Conquistador ente que Timunmas publicó la so traducción de 2006 col títulu orixinal, La hora del dragón.
Rellatos de Conan publicaos póstumamente:
Nota: L'orde de publicación nun correspuende al orde en que los rellatos fueron escritos.
Clavos coloraos (Rede Nails, publicáu n'ochobre de 1936) El negru desconocíu (The Black Stranger, publicáu en febreru de 1953 como The Treasure of Tranicos. Nun lo publicar por primer col títulu orixinal de Howard, The Black Stranger, hasta 1987) El valle de les muyeres perdíes (The Vale of Lost Women, publicáu en primavera de 1967) El dios del concu (The God in the Bowl, publicáu en 1975, versión orixinal publicada primero nuna edición de The Tower of the Elephant) La fía del xigante xeláu (The Frost-Giant's Daughter, publicáu en 1976, versión orixinal publicada primero nuna edición de Rogues in the House)
Rellatos inacabados enantes de la muerte de Howard:
Los tambores de Tombalku (Drums of Tombalku, fragmentu) La sala de los muertos (The Hall of the Dead, namái sinopsis) La mano de Nergal (The Hand of Nergal, fragmentu) Llobos de allende la frontera (Wolves Beyond the Border, fragmentu) Un focicu na escuridá (The Snout in the Dark, fragmentu)
En 1932 Howard tamién compunxo'l poema Cimmeria y escribió l'ensayu La Edá Hiboria. Tamién se caltienen numberoses sinopsis inacabadas de Conan, dalgunes d'elles publicaes en distintes coleiciones y ediciones.