Miguel Delibes Setién Pilar Celma (ed.): Miguel Delibes: homenaxe académicu y lliterariu. Universidá de Valladolid, 2003; páx. 32. foi un novelista español y miembru de la Real Academia Española dende 1975 hasta la so muerte, ocupando la siella «y». Llicenciáu en Comerciu, empezó la so carrera como columnista y posterior periodista de El Norte de Castilla, diariu que llegó a dirixir, pa pasar de forma gradual a dedicase dafechu a la novela.
Gran conocedor de la fauna y flora de la so redolada xeográfica, apasionáu de la caza y del mundu rural, supo afigurar nes sos obres tou lo relativo a Castiella y a la caza.
Trátase d'una de les primeres figures de la lliteratura española posterior a la Guerra Civil, polo cual foi reconocíu con ensame de gallardones; pero la so influencia va entá más allá, una y bones delles de les sos obres fueron afeches al teatru o se llevaron al cine, siendo premiaes en certámenes como'l Festival de Cannes.
La muerte de la so muyer en 1974 marcólu fondamente y en 1998 careció un cáncer de colon, del que nunca llegó a recuperase dafechu.
Biografía
Primeros años y formación left|thumb|Casa de la cera de Recoletos de la ciudá de Valladolid na que nació Miguel Delibes el 17 d'ochobre de 1920. A la izquierda de la puerta hai una placa na que s'indica esta circunstancia, xunto a la frase del autor: «Soi como un árbol que crez onde lo llanten».«Una placa que con una escultura d'una marmellal recuerda dende güei a Miguel Delibes na so casa natal, en Recoletos 12.» 20 minutos. Consultáu'l 20 d'abril de 2016. thumb|Miguel Delibes a los seis años d'edá nuna fotografía del Colexu de les Carmelites de Valladolid. Foi'l terceru de los ocho fíos del matrimoniu ente María Setién y Adolfo Delibes. El so padre —que foi caderalgu de Derechu na Escuela de Comerciu de Valladolid— nació y morrió nel conceyu cántabru de Molledo, onde Miguel pasó numberosos branos y del que foi nomáu fíu adoptivu en 2009.«Molledo saldó la so delda con Miguel Delibes cola so familia como testigu.» 12 de xunetu de 2009. El Diario Montañés. Consultáu'l 7 de xunu de 2013.Anxélica Tanarro. «Miguel Delibes va ser nomáu mañana Fíu Adoptivu de Molledo.» 10 de xunetu de 2009. El Norte de Castilla. Consultáu'l 7 de xunu de 2013. L'apellíu Delibes, d'orixe occitanu-francés, provenía de Toulouse; el güelu paternu de Miguel, sobrín del compositor francés Léo Delibes, moviérase a España pa participar na construcción del ferrocarril en Cantabria.«Miguel Delibes. Un castellán de tierra adientro», entrevista por Joaquín Soler Serrano, Escritores a xeitu. Entevistes coles grandes figures lliteraries del nuesu tiempu, Barcelona, Editorial Planeta, 1986, p. 18, según cítase na Biografía lliteraria del Centru Virtual Cervantes. El so güelu maternu, Miguel María de Setién, foi un destacáu abogáu y políticu carlista orixinariu de Limpias.
Cursó los sos estudios nel colexu de Lourdes, onde terminó'l bachilleratu en 1936. N'españando la Guerra Civil Española, se enroló como voluntariu na Marina del Exércitu subleváu en 1938. Como voluntariu, emprestó serviciu nel cruceru Canaries, que realizaba les sos operaciones na zona de Mallorca. En 1939, al concluyir la guerra, tornó a la so ciudá natal ya ingresó na Escuela de Comerciu. En rematando esta carrera, empecipió la de Derechu y matriculóse na Escuela d'Artes y Oficios de Valladolid, lo que lu sirvió p'ameyorar les sos dotes artístiques y ser contratáu en 1941 como caricaturista en El Norte de Castilla, el diariu vallisoletano por excelencia y escribía les crítiques cinematográfiques mientres siguía realizando caricatures. Dos años más tarde, llogró la cátedra de Derechu mercantil, polo qu'empezó a impartir clases na Escuela de Comerciu. El 23 d'abril de 1946 casóse con Ángeles de Castro, quien darréu se convirtió nuna de les sos mayores inspiraciones lliteraries. La so viaxe de novios trescurrió en Molledo.
Entamu de la so carrera lliteraria thumb|left|Ilesia de Santa María, en Sedano, pequeña llocalidá de la provincia de Burgos na que braniaba Delibes y que sirvió pa ambientar munches de les sos hestories. Foi en contrayendo matrimoniu cuando empezó la carrera lliteraria de Miguel Delibes. Empecipióse entós un trieniu clave que marcó la so carrera: en 1947 empezó a escribir la so primer obra, La sombra del ciprés es alargada, y nació el so fíu Miguel, que aportaría a un conocíu biólogu. En 1947, recibió'l Premiu Nadal por La sombra del ciprés es alargada, empezando asina a espuntar nel panorama novelísticu español. Poco dempués nació la so fía Ángeles, bióloga ya investigadora. 1949, últimu añu d'esi trieniu, tuvo marcáu pola publicación d'un nuevu llibru, Entá ye de día, que sufrió l'acción de la censura. Como caderalgu d'Historia na Escuela de Comerciu, hubo d'enfrentase tamién a los censores franquistes a la de tratar nes sos clases lo tocante a la victoria de los "nacionales" na Guerra Civil (victoria pola qu'él mesmu combatiera voluntariamente mientres trés años). A mediaos d'añu nació Germán, el so tercer fíu, que sería caderalgu de Prehistoria na Universidá de Valladolid y reconocíu arqueólogu.
thumb|La caza, a la que Delibes yera un gran aficionáu, ye una tema recurrente nes sos obres. En 1950 empecipióse una nueva etapa na carrera lliteraria del escritor: en sufriendo un biltu de tuberculosis, publicó El camín, la so tercer novela, na que narra'l procesu que sufre un neñu nel descubrimientu de la vida y de la esperiencia ante l'amenaza de dexar el campu y colar a la ciudá, obra que constitúi la so consagración definitiva na narrativa española de la Posguerra. Esi añu nació la so fía Elisa, llicenciada en Filoloxía hispánica y francesa.
Nomáu subdireutor del diariu El Norte de Castilla en 1952, los sos enfrentamientos cola censura volviéronse cada vez más direutos y frecuentes. L'escritor abrió una etapa na que publicaba práuticamente cada añu una nueva obra: Mi idolatrado hijo Sisí (1953), La partida (1954), Diario de un cazador (1955) –Premiu Nacional de Narrativa–, Un novelista afaya América (1956), Pigazos con vientu sur (1957) –Premiu Fastenrath–, Diario de un emigrante (1958) y La fueya colorada (1959), de conteníu esistencialista, onde un funcionariu de llimpieza aficionáu a la fotografía remembra la so vida en cantu de la xubilación. En 1956, en plenu apoxéu d'esti periodu, nació'l so fíu Juan, biólogu y aficionáu a la caza y la pesca como'l so padre, y yá en 1958 foi nomáu direutor de El Norte de Castilla
Apoxéu lliterariu thumb|Miguel Delibes na década de 1960 nel so abellugu burgalés de Sedano. Los años 1960 representen l'apoxéu de Delibes como escritor. El periodu vien marcáu pola nacencia del so sestu fíu, Adolfo, llicenciáu en Bioloxía, y pol viaxe que realiza l'escritor a Alemaña, onde visitó delles universidaes. La etapa lliteraria abrir cola publicación de Vieyes hestories de Castiella la Vieya (1960) y Per esos mundos (1961). En 1962, Delibes publicó Los aguarones, unu de los sos grandes llibros, historia construyida a partir d'una socesión d'anécdotes autobiográfiques nes que se remembra l'ambiente rural d'un pueblu castellanu sumíu, col que ganó'l Premiu de la Crítica; nació Camín, postrera de los sos siete fíos, llicenciada en Filosofía y Lletres; y rodóse la versión cinematográfica de El camín, dirixida por Ana Mariscal.
L'añu siguiente foi aturbolináu: Delibes dimitió'l 8 de xunu como direutor de El Norte de Castilla tres delles desavenencies con Manuel Fraga, ministru d'Información y Turismu. Nos años siguientes, pasó seis meses de 1964 nos Estaos Xuníos como profesor visitante del Departamentu de Llingües y Lliteratures Estranxeres de la Universidá de Maryland.
Tres el so regresu, redactó y publicó Cinco horas con Mario, considerada la so obra maestra, onde una muyer vela'l cadabre del so home mientres toa una nueche mientres realiza un monólogu llenu d'alcordances escontra'l so maríu; USA y yo y La milana. Nos años siguientes visitó Checoslovaquia y publicó Parábola del náufrago. Siguió, yá nos años 1970, con dellos llibros de caza, actividá de la que ye apasionáu, y cuentos, pa de siguío publicar Un añu de la mio vida, un diariu personal.
El 1 de febreru de 1973, Miguel Delibes foi escoyíu miembru de la Real Academia Española, ocupando la siella «y», vacante pola muerte, l'añu anterior, del almirante Julio Guillén Tato. Esi mesmu añu, n'avientu, foi tamién escoyíu miembru de la Hispanic Society of America y publicó El príncipe destronado, la so oncena novela.
El 22 de payares de 1974 finó la so esposa, Ángeles de Castro, a los 50 años d'edá, daqué que marcó fondamente al escritor pal restu de la so vida.
El so discursu d'ingresu na Real Academia Española —que trató sobre El sentíu del progresu dende la mio obra y que darréu editaría como llibru sol títulu de Un mundu qu'amorrenta— pronunciar el 25 de mayu de 1975. Dámaso Alonso, unu de los miembros destacaos de la Xeneración del 27 y entós daquella presidente de la RAE, foi quien fixo entrega a Miguel Delibes de la medaya d'académicu.
Esi mesmu añu, salió a la lluz la so docena novela: Las guerras de nuestros antepasaos. Nos trés años siguientes, publicó dellos llibros sobre caza y unu sobre pesca, l'únicu, Les mios amigues les truches. El periodu cerrar cola publicación de El disputado voto del Sr. Cayo, la so decimotercer novela, y en 1979, España asistió al estrenu de l'adautación teatral de Cinco horas con Mario, siendo la protagonista l'actriz vallisoletana Lola Herrera. Debíu al gran ésitu rexistráu, hubo de ser repuesta en delles ocasiones. Esi añu, llanzó Castiella, lo castellano, los castellanos, una antoloxía narrativa.
Años 1980 y 1990: reconocencies thumb|left|Delibes en xunetu de 1991 en El Escorial. En 1980, el VII Congresu Internacional de Llibreros, celebráu en Valladolid, rindió homenaxe al escritor. El gran títulu d'esti periodu foi Los santos inocentes, publicáu en 1981, radiografía social onde noveliza la degradación d'una familia rural esplotada polos caciques de la Estremadura rural. Al añu siguiente recibió'l Premiu Príncipe d'Asturies de les Lletres, ex aequo con Gonzalo Torrente Ballester; participó nel Congresu «Una lliteratura pal home», celebráu en Reggio Emilia, Italia. Mientres esta década, publicó llibros sobre caza, cuentos, y escoyetes d'artículos de prensa. En 1983 foi investido doctor honoris causa pola Universidá de Valladolid. Al añu siguiente, la Xunta de Castiella y Lleón concéde-y el Premiu de les Lletres y los llibreros españoles nomáron-y autor del añu, recibiendo'l Llibru d'Oru como reconocencia. A finales d'añu, Los santos inocentes foi afechu al cine, recibiendo Alfredo Landa y Francisco Rabal, actores de la película, el premiu a la interpretación nel Festival de Cannes. En 1985 publicó L'ayalga y foi nomáu Caballeru de les Artes y de les Lletres de la República Francesa. Nos años siguientes foi nomáu fíu predilectu de Valladolid, publicó Castiella fala, foi investido doctor honoris causa pola Universidá Complutense de Madrid y asistió a l'adautación teatral d'obres como La fueya colorada y Las guerras de nuestros antepasaos.
El 7 de mayu de 1990 foi investido Doctor honoris causa pola Universidá del Sarre (Alemaña). Un añu dempués, el 30 de mayu de 1991, foi gallardoniáu col Premiu Nacional de les Lletres Españoles, dau pol Ministeriu de Cultura. La Universidá de Málaga rindió-y homenaxe nel V Congresu de Lliteratura Española Contemporánea, tituláu «Miguel Delibes: l'escritor, la obra y el llector». Esi añu publicó unu de los sos últimos títulos: Señora de colloráu sobre fondu gris, una clara evocación de la figura de la so esposa. Nel añu siguiente, desenvolvióse l'Alcuentru con Miguel Delibes» en Madrid, entamáu por cuenta de la entrega del Premiu Nacional de les Lletres Españoles. Celebráronse un total de siete conferencies y cuatro meses redondes estudiando la obra de Miguel Delibes.
Parón lliterariu y últimos años