Nicosia (, Lefkosia; ) ye la ciudá más grande de la islla de Xipre. Asitiada sobre'l ríu Pedieos, y al igual que la islla, la ciudá de Nicosia tamién ta estremada: la parte sur ye la capital de la República de Xipre, y la parte norte ye la capital de la República Turca del Norte de Xipre. Nos tiempos antiguos, la ciudá foi conocida como Ledra, y yera unu de los dolce reinos antiguos de la islla de Xipre. Nicosia foi la capital de la islla por más de mil años, y foi conquistada polos francos, los venecianos, los turcos y l'Imperiu británicu.
El centru históricu de Nicosia ta zarráu dientro d'un gran muriu medieval construyíu polos venecianos. Esi muriu ye güei el monumentu más conocíu de la ciudá. Les puertes y los bastiones d'esi muriu güei afaen edificios importantes, como'l Conceyu. La parte norte de la ciudá ta ocupada pol gobiernu turcu xipriota, y funciona como capital de la República Turca del Norte de Xipre, un Estáu solu reconocíu per Turquía. Nicosia ye güei la única capital estremada del mundu.Nicosia, la postrera capital estremada. N'El Periódicu Internacional
La ciudá desenvolver con un ritmu rápidu y tien un nivel de vida de los más altos nel mundu. Amás, ye la sede de la Universidá de Xipre y d'otros trés universidaes privaes.
Toponimia El términu de Nicosia empieza a usase mientres la ocupación de la islla nel sieglu XII polos templarios , quien yeren incapaces de pronunciar Kallinikisis —nome de la ciudá mientres esa dómina—, polo que la empezaron a llamar Nicosia.
Llocalmente úsase Leukosia o Lefkosia, que significa «ciudá blanca», en cuantes que Lefkoşa, nome que-y da la población turca, ye una mera deformación del segundu nome griegu.
Hai dos posibles oríxenes del nome griegu Lefkosia. Según la primer teoría, puede provenir de Lefkos, fíu de Ptolomeo I d'Exiptu, quien reconstruyó la ciudá nel sieglu III e. C. Alternativamente, el términu lefki significa "blancu" y podría faer referencia a los abondosos álamos blancos del ríu Pedieos.
La ciudá tamién lleva'l nome de Lefkothea, diosa blanca.
Historia thumb|left|Escudu de Nicosia: edificiu del Conceyu: Plaza de la Llibertá griegu|grm=Πλατεία Ελευθερίας}}.
Nicosia foi fundada polos aqueos, provenientes de la rexón de la península de Peloponeso, llamada Acaya (en griegu clásicu Ἀχαΐα, Achaïa; griegu modernu Αχαΐα), dempués de la Guerra de Troya.
Conocida como Ledra o Ledrae en tiempos antiguos, la ciudá foi la sede de los reis de la Casa de Lusignan dende 1192. Pasó a formar parte de la República de Venecia en 1489 y cayó en manes de los turcos en 1571. Nicosia sufrió un periodu d'estrema violencia antes d'independizase, y dende la invasión turca en 1974, parte de la zona norte de la ciudá tuvo dientro de les llendes d'una zona vixilada pola ONX na llamada Llinia Verde o "llinia Atila".
Magar les devastaciones provocaes polos invasores turcos, Nicosia, como les otres principales ciudaes de Xipre, caltién restos arqueolóxicos griegos yá dende'l llamáu periodu "arcaicu". A estos suman les interesantes arquitectures gótiques edificaes polos equivocadamente denominaos "francos" o "llatinos" a partir de les cruzaes y hasta la ocupación turca. Ente estes edificaciones destácase la catedral de Nicosia d'estilu góticu.
Gobiernu thumb|200px|Edificiu del Conceyu de Nicosia Como capital de la república, Nicosia ye'l centru políticu, económicu y cultural de Xipre. L'área del Gran Nicosia ta estremada en siete municipios, pero l'autoridá metropolitana ye'l mesmu conceyu de Nicosia -dientro de que les sos llendes establez la Constitución que tienen de tar los principales edificios gubernamentales. Los demás conceyos na ciudá son Strovolos, Lakatamia, Latsia, Aglandjia, Engomi y Dhometios Agios. Según la Constitución de Xipre, la ciudá de Nicosia estremar nun sector griegu y turcu, con dos alcaldes: un representante de la comunidá griega, que yera la mayoría, y una segunda representación de la comunidá turca. Los alcaldes y los miembros del Conseyu son nomaos pol Presidente de la República. Dende 1986, escoyer a los alcaldes y los miembros del Conseyu. L'alcalde y los conceyales son escoyíos por sufraxu popular direutu, pero en votaciones separaes -una pal alcalde y l'otru pa tolos conceyales. Les eleiciones municipales celébrense cada cinco años.
El Conceyu de Nicosia ta agora lideráu pola alcaldesa Eleni Mavrou (miembru enantes del partíu comunista AKEL), sofitáu pol so propiu partíu políticu, el Partíu Socialista EDEK y el Partíu Democráticu. El Conseyu ta compuestu de 26 conceyales, unu de los que ye teniente d'alcalde. El sector norte, pela so parte, tien el so propiu conceyu dende 1958. Conceyos separaos pa les comunidaes grecoxipriota y turcoxipriota fueren establecíos pola alministración colonial británica antes de la fundación de la República de Xipre. Güei el Conceyu turcu de Nicosia sirve como'l Conceyu de Nicosia Norte, parte de la República Turca del Norte de Xipre.
L'alcalde y los conceyales exercen tolos poderes conferíos pola Llei de Sociedaes Municipales. Los sub-comités integraos polos miembros del Conseyu Municipal actúen namái nun nivel d'asesoramientu y d'alcuerdu a los procedimientos y regulaciones emitíes pol Conseyu.
L'alcalde ye l'autoridá executiva del conceyu, exerz un control xeneral y xestiona el Conseyu Municipal. El Conseyu ye responsable del nomamientu del personal contratáu pol conceyu. Tolos conceyos de la República de Xipre son miembros de la Unión de Conceyos de Xipre. El Comité Executivu ye l'órganu de gobiernu de la Unión. Esti Comité ye designáu d'ente los representantes de los conceyos por un periodu de dos años y mediu. L'alcalde de Nicosia ye'l Presidente de la Unión y el Presidente del Comité Executivu.
Llugares d'interés thumb|: Edificiu del Conceyu, Muriu Venecianu y Torre 25 (Tower 25) de Jean Nouvel no fondero.
Puerta Famagusta: Ye una de les puertes del muriu venecianu qu'arrodia la parte histórica de la ciudá, que xunto colos sos aposentos anguaño ye un importante centru cultural. Llamada orixinalmente Porta Giuliana n'honor al arquiteutu que proyeutó la muralla, yera la puerta d'entrada más fuerte y más ellaborada, pero tamién la más baxa. La puerta foi restaurada pol Conceyu de Nicosia pa devolve-y la so antigua rellumanza. thumb|Plaza de Faneromeni: el corazón del cascu antiguu de Nicosia. Laiki Yitonia: Tratar d'un área piatonal qu'abarca una gran parte del barriu antiguu y que se convirtió nun exemplu de l'arquiteutura urbana de la ciudá y de too Xipre. Asitiada nel corazón de la ciudá cercada, Yitonia ye'l resultáu de la iniciativa de la municipalidá de resaltar l'encantu de la ciudá antigua, pos casi tolos edificios fueron restauraos y construyéronse dellos nuevos calteniendo los elementos de l'arquiteutura tradicional de la islla. Abonden pequeñes tabiernes familiares d'estupenda y cuidada gastronomía. thumb|Biblioteca de Faneromeni: Plaza de Faneromeni. Ilesia de Faneromeni: Esta ilesia ye, ensin dulda, la más grande de Nicosia en tamañu. El portal de la ilesia ta constituyíu por trés arquivoltas plenes, con finos collarinos y intercolumnios cinceladas con motivos vexetales. Sobre'l zarru de los arcos, una tropezosa y saliente moldura abriga la imprescindible cruz elevada por dos neños y flanqueada por pilastres arcaizantes. Coronando esti conxuntu, una escultura adosada de la Virxe col Neñu, de tipu llamativu, preside la portentosa composición, na que montones de collarinos encuadren imáxenes delicadamente llabraes, emponderaes por peanas y baldaquinos de profusa ornamentación. Finalmente, la portada de la ilesia ta acubillada por un fabulosu dosel acairelado, de bóveda nervada, que reposa sobre dos contrafuertes. La so traza diferenciador más importante ye que tien nel so interior un mausoléu onde fueron soterraes les reliquies de los obispos y sacerdotes executaos polos otomanos. Ilesia de Tripiotis: Esta ilesia ye un exemplu claru del estilu francu bizantín, destacando'l so ricu interior. Tien una rotonda de dieciséis cares qu'envolubra un nucleu radiante octogonal de dos cuerpos, nos cualos ábrese arcos llixeramente apuntaos, sofitaos en columnes con capiteles de tipu románicu-bizantín. Monesteriu de San Irakleidios: Cunta la lleenda qu'a la llegada de San Pablo y San Barnabas, estos fueron empuestos por Irakleidios, que más tarde foi Arzobispu de Tamassos, darréu martirizáu y soterráu na cueva na que vivía. Nesi mesmu llugar, años más tarde empezó la edificación d'esti antiguu monesteriu. thumb|Ximnasiu (escuela) de Faneromeni: Plaza de Faneromeni. thumb|Ilesia y Escuela de Faneromeni . Catedral de San Ioannis: Lo que n'oríxenes foi una pequeña ilesia, construyida como llugar de xunta y cultu nel sieglu XVI, col pasu del tiempu convirtióse nuna de les referencies del cristianismu ortodoxu de la ciudá, yá que agora ye la sede del arzobispáu. Nel interior del templu destaquen los sos importantes murales d'escenes bíbliques. Poles sos proporciones y carauterístiques, el claustru inscribir nel llargu periodu de transición del estilu románicu al góticu na islla, tando más próximu del primeru que del segundu. Nes sos amplies galeríes, robustos arcos formeros, inda de vuelta perfecta, asiéntanse sobre ménsulas que tamién sirven de sofitu a les ojivas. En cada unu de los lladrales del claustru, l'arcada que s'abrir al esterior presenta variaciones, reflexando la evolución de l'arquiteutura cisterciense a lo llargo de les obres del monesteriu. Asina, na galería más antigua, l'apertura al patiu faise al traviés d'arcos quebraos, que se vuelven trilobulados en tramos posteriores. L'arcada doble asitiar en columnes arrexuntaes con capiletes de variada ornamentación alegórica y vexetal. Mezquita de Arab Ahmet: Mezquita qu'amuesa'l fiel reflexu de l'amplia presencia turca na islla, esti edificiu ufierta la posibilidá d'entrar en contautu cola cultura árabe y l'heriedu otomanu. Esta mezquita data de 1845, y anque nun ye la más antigua nin la de mayor importancia monumental, sí ye una de les más belles y allegaes polos habitantes musulmanes de la islla. Alluga nel so interior una de les coleiciones más impresionantes de tapices de tola capital, según muestres típiques del arte islámico. Mezquita Omeriyeh o Antigua Catedral de Santa Sofía: Esta mezquita, asitiada xunto al mercáu central, ta cargada de connotaciones históriques. Como nun podía ser d'otra manera nesta ciudá de variaes cultures, esta mezquita tien un pasáu y un orixe aniciáu nes ruines d'una ilesia. L'esterior de la mesma, d'estructura gótica poles restauraciones que sufrió, ostenta'l virtuosismu de la hiperbólica y luxuriosa decoración de la dómina, qu'allugaba yá la crisálida del Renacimientu. Tou esti llugar taba percorríu por una guirlanda compuesta poles omnipresentes esferes armilares de los reis de Xipre y cruces de Cristu, agora yá na alcordanza, una y bones los símbolos musulmanes sustituyeron estratéxicamente a cualquier signu cristianu ortodoxu que pudiera quedar de la ilesia orixinal, magar entá pueden suxerise los pináculos que coronen los robustos arcobotantes. thumb| Muséu Arqueolóxicu de Xipre. Muséu d'Historia de Xipre: Allugáu nun edificiu del sieglu XVIII, esti muséu ufierta antigüedaes xipriotes que tomen dende'l Neolíticu hasta'l periodu bizantín. Ye ensin dulda el muséu más importante de la islla, allugando numberoses muestres de cerámica, escultures y xoyes, lo que da muestra de la importancia del arte nes socesives dómines culturales poles que travesó la ciudá y la islla. Los mosaicos amuesen el pasu de la influencia pagana a la cristiana, como la sustitución de los motivos floral y animal por diseños xeométricos. Nel muséu recuéyense tamién muestres d'abondoses ruines d'ilesies pintaes con murales ya iconos que tomen estilos del sieglu X al sieglu XVII, fiel reflexu de lo que n'otres dómines foi un cayáu de defensa cristianu ante'l vecín Imperiu otomanu.