Pretoria ye una ciudá asitiada na parte norte de la provincia de Gauteng, en Sudáfrica, dientro de la Municipalidá Metropolitana de la Ciudá de Tshwane. Ye la capital alministrativa de Sudáfrica, xunto a les ciudaes capitales llexislativa de Ciudá d'El Cabu y la xudicial de Bloemfontein. El Poder Executivu ta allugáu en Pretoria. L'área metropolitana de Pretoria ye la quinta n'importancia de Sudáfrica, con una población de 2.985.997 (2011).
Pretoria ta considerada como la ciudá que más servicios ufierta a nivel nacional n'estudios universitarios, con universidaes como la Universidá de Pretoria, fundada en 1908 ye una de les más antigües y estenses nel ámbitu públicu, la Universidá de Sudáfrica, siendo la primera nel país qu'ufierta educación a distancia, y la Universidá Teunolóxica de Tshwane, qu'acueye a la mayor cantidá d'estudiantes de ciencies en Sudáfrica. Tamién ye sede del Conseyu pa la Investigación Científica ya Industrial de Sudáfrica.
A Pretoria conózse-y dacuando como "Tshwane" por cuenta de la revesosa #Cambéu de nome propuesta de cambéu de nome, de llarga duración y qu'entá nun se resolvió. El nome de Pretoria fai referencia a Andries Pretorius. Pretoria ye conocida popularmente n'África como La ciudá Jacaranda por cuenta de la cantidá d'árboles Jacaranda qu'hai nes cais, parques y xardinos.
Toponimia El nome de la ciudá ye una mención n'honor a Andries Pretorius, deriváu básicamente nes llingües afrikaans ya inglés. Pretorius foi un políticu, xeneral militar y líder de l'antigua comunidá Voortrekker, presente na Gran Trek (Gran Migración) qu'amás xugó un papel importante na fundación de la efímera República de Natalia y de la República de Sudáfrica de Transvaal, y tamién figura clave na batalla del Ríu Sangrientu, polo que ye consideráu un héroe nacional. Anque hubo delles propuestes como Pretoriusdorp, Pretorio, Pretoriusstad o Pretoria-Philadelphia, quedóse definitivamente col nome actual.
Cambéu de nome El 26 de mayu de 2005 el Conseyu Sudafricano de Topónimos (SAGNC poles sos sigles n'inglés, que se correspuenden con South African Geographical Names Council), que pertenez a la Direición d'Heriedu del Departamentu d'Arte y Cultura, aprobó'l camudó de nome de Pretoria a Tshwane, que ye'l nome de la Municipalidá Metropolitana na que Pretoria ta allugada, xunto a la so redolada. Anque'l cambéu de nome foi aprobáu pol SAGNC, nun foi aprobáu entá pol Ministru d'Arte y Cultura, Pallo Jordan. La tema ta anguaño so considerancia, ente que'l Ministru solicitó una investigación adicional sobre'l cambéu. Si'l ministru aprobara'l cambéu, el nome va publicar na Gaceta Gubernamental, dando a los ciudadanos la oportunidá de comentar el cambéu. El ministru puede entós unviar la respuesta pública de nuevu al SAGNC, antes de presentar el so encamientu ante'l parllamentu, que va votar p'aprobar el cambéu. Dellos grupos públicos d'intereses avisaron que'l cambéu de nome va ser apeláu na corte. El llargu procesu que se ta llevando a cabu fai inverosímil que'l cambéu realizar en curtiu, asumiendo inclusive que'l Ministru aprobó'l cambéu a principios de 2006.
El Conceyu Metropolitanu de la Ciudá de Tshwane anunció Tshwane como "Principal Capital d'África" desque fuera aprobáu'l cambéu pol SAGNC en 2005. Esto llevó a avivar el discutiniu yá que el nome de la ciudá nun se camudó de manera oficial, y el conceyu metropolitanu actuó de manera prematura. Dempués de que se depositara una quexa na Autoridá d'Estándares de Publicidá (ASA poles sos sigles n'inglés), dictaminóse que tales anuncios yeren deliberadamente engañosos y debíense retirar de tolos medios.La SABC detién los anuncios de la 'Ciudá de Tshwane' (n'inglés), News24 Pese al dictame de l'ASA, el Conceyu Metropolitanu de la Ciudá de Tshwane siguió la emisión de los anuncios. Arriendes d'ello, l'ASA solicitó que'l Conceyu Metropolitanu de la Ciudá de Tshwane pagara anuncios nos qu'almitía engañar al públicu. Al refugar el pidimientu de l'ASA, prohibióse-y al Conceyu Metropolitanu asitiar cualquier anunciu nos medios sudafricanos refiriéndose a Tshwane como la capital. L'ASA podría inclusive aplicar sanciones al Conceyu Metropolitanu qu'evitaríen toa publicación nos medios sudafricanos, incluyendo avisos del conceyu y ufiertes d'empléu.El conceyu metropolitanu podría ser sancionáu cola prohibición de los sos anuncios (n'inglés), IOL
Tres el dictame, el conceyu metropolitanu siguió publicando anuncios de Tshwane, pero asitiar en tableros d'anuncios propiedá de la Municipalidá y paraes d'autobuses nel mesmu área. N'agostu de 2007, peneróse una nota interna a los medios na que l'alcalde de la municipalidá de Tshwane recibió un anunciu del presidente de la provincia de Gauteng na que municipalidá tendría de ser llamada "Ciudá de Tshwane" en cuenta de "Tshwane".¡Embaxo les señales de Pretoria!, News24 Esto podría amontar el tracamundiu sobre la distinción ente la ciudá de Pretoria y la municipalidá de Tshwane.
Símbolos
Bandera La bandera que representa a la ciudá de Pretoria, la capital alministrativa de Sudáfrica. La bandera tien un diseñu senciellu una y bones solo tien dos colores, colloráu y mariellu.Pretoria Flag webpage El colloráu atópase na metá cimera, ente que'l mariellu na parte inferior. Estos colores son los colores oficiales de la ciudá, derivaos del so escudu.
Historia Los colonos de fala nguni, que depués fueron conocíos como ndebele (deriváu de la pallabra 'abellugaos' en sesotho), fueron probablemente los primeres en reconocer la idoneidad del valle que aportaría a el llugar nel que s'allugaría la futura ciudá de Pretoria como asentamientu. Mientres el periodu de gran convulsión social que se vivió en gran parte del África Austral ente 1818 y 1840 (conocíu como Mfecane) otru grupu de refuxaos llegó a esta zona proveniente de Natal sol lideralgu de Mzilikazi. Sicasí, fueron forzaos a abandonar les sos aldegues tres los ataques zulús en 1832.
La ciudá de Pretoria como tal foi fundada en 1855 por Marthinus Wessel Pretorius, un líder de los voortrekkers, y llamar asina n'honor al so padre, Andries Pretorius. Ésti convirtióse n'héroe nacional pa los Voortrekkers tres la so victoria sobre los zulús na batalla del Ríu Sangrientu. Andries Pretorius tamién tuvo presente nel Tratáu del Ríu Sand (1852), na que Gran Bretaña reconoció la independencia de Transvaal. Convertir na capital de la República de Sudáfrica el 1 de mayu de 1860.
La fundación de Pretoria como capital de la República de Sudáfrica puede interpretase como'l fin del nomadismu de los asentamientos bóers de la Gran Marcha.
Mientres la Primer Guerra de los bóers, la ciudá foi asediada poles fuercies republicanes n'avientu de 1880 y marzu de 1881. El tratáu de paz que dio fin a la guerra foi robláu en Pretoria el 3 d'agostu de 1881 nel Tratáu de Pretoria.
La Segunda Guerra de los bóers (1899 a 1902) tuvo como resultáu'l fin de la República de Sudáfrica y l'entamu de la hexemonía británica en Sudáfrica. Mientres la guerra Winston Churchill foi encarceláu nes Escueles Modelu del Estáu en Pretoria, pero llogró escapar a Mozambique. La ciudá capituló ante les fuercies britániques comandadas por Frederick Roberts el 5 de xunu de 1900 y el conflictu remató en Pretoria cola firma del Tratáu de Vereeniging el 31 de mayu de 1902.
Les repúbliques bóer de la República de Sudáfrica y l'Estáu Llibre d'Orange fueron unificaes cola Colonia del Cabu y la Colonia de Natal en 1910 pa formar la Unión Sudafricana. Pretoria pasó a ser la capital alministrativa de toa Sudáfrica, con Ciudá del Cabu como capital llexislativa. Dende 1860 hasta 1994, la ciudá foi tamién la capital de la provincial de Transvaal, antecediendo a Potchefstroom.
Tres la creación de nueves estructures municipales en Sudáfrica nel añu 2000, foi adoptáu'l nome Tshwane pa la Municipalidá Metropolitana qu'inclúi Pretoria y otros nucleos axacentes. Tres la cayida del apartheid, en 1994, Peter Holmes Maluleka foi escoyíu como alcalde provisional de Pretoria, hasta la celebración de les primeres eleiciones democrátiques que se celebraron esi añu, convirtiéndose nel primer alcalde negru de la capital de Sudáfrica. Más tarde Maluleka convertir nel presidente del Conceyu Metropolitanu de Gran Pretoria (darréu Conceyu Metropolitanu de la Ciudá de Tshwane), depués vocal del Conceyu Metropolitanu de Tshwane y en 2004 foi escoyíu miembru del Parllamentu sudafricano por Soshanguve.Historia de Pretoria (inglés) City of Tshwane PRETORIA thumb|Panorámica del Centru de Pretoria dende los Union Buildings.
Xeografía y clima Pretoria ye una ciudá de calter cosmopolita que s'alluga nel área de transición ente les ecorrexones del Highveld y el Bushveld. Pretoria atopar a unos 50 quilómetros al norte de Johannesburgu, metanes un templáu y fértil valle abrigáu peles llombes de Magaliesberg.
Demografía thumb|290px|Distribución xeográfica d'idiomes maternos na provincia de Gauteng. La población de la ciudá ye de 1.687.779 d'habitantes (2006), 2.101.893 si inclúyese l'área metropolitana. Los idiomes más falaos na ciudá son el afrikaans, el setswana, l'inglés, y el ndebele. El 28% de la población componer les minoríes de blancos, coloureds (mestizos) y asiáticos, mayoritarios nos distritos centrales (Pretoria y Centurion). LlinguaPoblación%Sepedi 439.732 22,14%Afrikaans 422.866 21,29%Setswana 339.719 17,11%Xitsonga 198.441 9,99%Zulú 151.200 7,61%Inglés 129.923 6,54%Ndebele 98.077 4,94%Sesotho 78.435 3,95%Suazi 37.963 1,91%Xhosa 37.957 1,91%Vienda 35.242 1,77%Otros 16.425 0,83%
Política Históricamente alministráu pol Partíu Sudafricano y el Partíu Xuníu hasta los años 50, dende 1994 el partíu mayoritariu empezó a ser el Partíu Nacional (PN) y en 1995 nomar a Peter Holmes, primer alcalde negru y figura d'importancia anguaño na ciudá pol que s'estableció pa la formación de la estructura urbana del Gran Conseyu Metropolitanu de Pretoria. Dende esta mesmes eleición llegaliza'l sufraxu universal, la votación con igualdá racial. En 2006 el partíu mayoritariu PN dexó de tener abondu sofitu y pasó a gobernar el Congresu Nacional Africanu.
250px|thumb|Antigua cámara del Conseyu metropolitanu. Dende avientu de 2000 Pretoria ta estructurada na capital y 12 antiguos conceyos, con 5 que s'inclúin nos conceyos d'etnia tswana de l'antigua nación de Bofutatsuana. Alministrar 151 conceyales del llamáu Conseyu metropolitanu de Pretoria, qu'inclúi toles poblaciones del conceyu (alministración provincial) de Tshwane Gwen Ramokgopa—o solo Tshwane—.
Na ciudá atopen los Union Buildings,Union Buildings Meintjieskop Pretoria". South African Heritage Resources Agency. Retrieved 2009-02-27. sede del gobiernu nacional.
Cultura y educación thumb|300px|Antiguu edificiu de la facultá d'arte na Universidá de Pretoria.
Educación Pretoria ye una de les ciudaes sudafricanas más piqueres en términos académicos, yá que nella puédese atopar la mayor Universidá residencial del país (la Universidá de Pretoria), la Universidá de Teunoloxía de Tshwane y la mayor universidá d'educación a distancia (la Universidá de Sudáfrica, más conocida poles sos iniciales, UNISA). El Conseyu pa la Investigación Científica ya Industrial ye'l centru d'investigación científica de Sudáfrica y de la organización de desenvolvimientu, fundáu en 1945. De siguío defínense les instituciones más importantes: