La historia de Camboya ye la historia de los pueblos qu'ocuparon l'actual estáu de Camboya, pero sobre manera ye la historia de la etnia mayoritaria, los khemeres, que los sos distintos reinos enchieron la fronteres actuales del país en tiempos pasaos.
La primer civilización avanzada de Camboya apaeció nel primer mileniu dempués de Cristu cola inmigración de bramanes procedentes de la India que fuxíen de guerres civiles del so territoriu ya introducieron la relixón hinduista nesti territoriu, vocablos del sánscritu y xeneraron un procesu d'agronomía más avanzáu cola canalización de los ríos. Tal fusión ente locales y xente de la India fizo que se conformaren el Reinu de Funan que foi sustituyíu pol de Chenla nel 600 so la influencia del Imperiu Indonesiano con sede entós en Sumatra. thumb|Angkor Wat.
Reinu de Funán
Imperiu khemer
Ente los sieglos IX y XV, Camboya foi centru del Imperiu khemer, que la so capital entós foi Angkor.
Los de Sumatra asesinaren al rei camboyano y secuestrao al so fíu herederu, el mesmu que nel añu 800, tornó al país como Jayavarman II declarándose rei-dios y fundando la ciudá d'Angkor, a veres del Tonlé Sap. Pero foi'l rei Suryavarman quien nel añu 1000 planió meyor la ciudá, obra que seria siguida polos sos socesores hasta'l sieglu XV. Yera coles mesmes ciudá sagrada y tenía un complexu y avanzáu sistema de regación que güei continua almirando. Col lentu pero fuerte surdir de la nación siamesa (Tailandia), que yera una tribu china qu'empezara a entrar nel país al fuxir de les invasiones mongoles, l'Imperiu d'Angkor empieza la so decadencia yá dende'l 1200.
Angkor Wat, el templu principal del imperiu, caltiénse como símbolu nacional y ye un gran curiosu turísticu. Construyíu a partir del sieglu IX nun contestu hinduista (la diosa Visnú) a instancies del rei-dios Yavaryavan II, foi termináu per caúnu de los sos socesores quien amestaben el so propiu templu. Col advenimiento del budismu nel Imperiu traíu dende Sri Lanka, el templu conviértese tamién en monesteriu de los monxos budistes. Abandonáu cola decadencia del Imperiu, foi afayáu por casualidá por Henri Mouhot, esplorador francés, en payares de 1859 y pasó asina a ser el más grande complexu relixosu del mundu. Les socesives guerres internes del país a partir de 1970 provocaron el so deterioru y el vandalismo.
Protectoráu francés 175px|right|thumb|El rei camboyanu Norodom I (1834-1904) vistíu al estilu européu 200px|thumb|Bandera de Camboya sol protectoráu francés El bien espublizáu viaxe del naturalista Henri Mouhot, que visitó la corte camboyana, redescubrió les ruines d'Angkor y viaxó pel ríu Mekong hasta'l reinu laosianu de Luang Prabang (1859 a 1861), espertó l'interés colonial de Francia poles supuestes riqueza de Camboya y el valor del Mekong como puerta d'entrada a les provincies del suroeste de China. N'agostu de 1863, los franceses impunxeron un tratáu col rei Norodom (1859-04), socesor d'Ang Duong. Esti alcuerdu ponía al monarca camboyanu so la proteición del gobiernu francés, que taría representáu por un funcionariu llamáu “residente” (résident en francés). En 1867 los franceses roblaron un tratáu colos tailandeses que dio a estos postreros el control de les provincies de Battambang y Siem Riep, en cuenta del so arrenunciu a cualquier reclamación de soberanía sobre otres árees de Camboya. La perda de les provincies del noroeste fadió fondamente a Norodom, pero taba en delda colos franceses pola unviada d'ayuda militar pa suprimir una rebelión d'un pretendiente real.
En xunu de 1884, el gobernador francés de Cochinchina foi a Pnom Penh, la capital de Norodom, y esixó la firma d'un tratáu qu'establecía cambeos de gran algame, tales como l'abolición de la esclavitú, la institución de la propiedá privada de la tierra y l'establecimientu de residentes franceses en ciudaes del interior. Consciente de la presencia d'un buque de guerra francés frente a la so capital, el rei robló l'alcuerdu a remolera. Les elites locales, sicasí, oponer a les disposiciones del tratáu, especialmente lo rellacionao cola supresión de la esclavitú, y fomentaron rebeliones en tol país mientres l'añu siguiente. Anque les rebeliones fueron reprimíes por tropes franceses, y el tratáu foi ratificáu, la resistencia pasiva per parte de los camboyanos aplazó l'aplicación de les reformes.
N'ochobre de 1887, los franceses crearon la Union Indochinoise (Unión Indochina), qu'entendía Camboya y les trés rexones que constitúin l'actual Vietnam: Tonkin, Annam y Cochinchina. (Laos foi incorporáu a la Unión dempués de ser arrampuñáu a Tailandia en 1893). El principal funcionariu colonial en Camboya foi un residente xeneral (résident supérieur), responsable ante'l gobernador xeneral de la Unión y nomáu pol Ministeriu de Marina y Colonies francés. Residentes, o gobernadores locales, fueron designaos en tolos centros provinciales importantes. En 1897 el residente xeneral quexar a París de que Norodom yá nun yera capaz de gobernar y recibió autorización pa dictar decretos, recaldar impuestos y nomar a los funcionarios reales. Norodom y los sos socesores quedaron asina amenorgaos a un papel casi simbólicu, como xefes d'Estáu y líderes de la relixón budista. La burocracia colonial espandióse rápido, ocupando los franceses les posiciones más altes. Pero inclusive nos pasos inferiores de dicha burocracia, los camboyanos atoparon poques oportunidaes d'inxertase por cuenta de que'l gobiernu colonial prefería contratar vietnamites.
Cuando morrió Norodom en 1904, los franceses dexaron de llau a los sos fíos ya impunxeron nel tronu al so hermanu Sisowath (1904-1927), yá que yera consideráu más cooperativu cola alministración colonial, desque'l fíu favoritu de Norodom, el príncipe Yukanthor, denunciara nel estranxeru les inxusticies coloniales franceses demandando mayor autonomía. Sisowath y el so fíu Sisowath Monivong (1927-1941) tuvieron reinaos polo xeneral pacíficos, siendo preseos flexibles del dominiu francés. Unu de los pocos fechos destacaos del reináu de Sisowath foi l'ésitu de Francia en consiguir que'l rei Chulalongkorn de Tailandia roblara un nuevu tratáu estremeru en 1907 que reintegraba a Camboya les provincies noroccidentales de Battambang y Siem Riep.
Amás de recaldar los impuestos de manera más eficiente, los franceses fixeron pocu por tresformar la economía de Camboya, siendo que la administraciòn francesa consideraba a Camboya como un hinterland rural y atrasáu de la colonia de Vietnam, más próspera y que xeneraba muncho más interés en Francia. Los camboyanos viéronse obligaos a pagar los impuestos más altos per cápita d'Indochina, lo que dio orixe a violentos incidentes coles autoridaes.
Pa desenvolver la infraestructura económica, los franceses construyeron un númberu llindáu de carreteres y un ferrocarril que s'estendía dende Pnom Penh hasta la frontera con Tailandia, al traviés de Battambang. Los cultivos de cauchu y de maíz sí tuvieron importancia económica, y les fértiles provincies de Battambang y Siem Riep convertir n'importantes productores d'arroz. La próspera década de 1920, cuando'l cauchu, l'arroz y el maíz tuvieron demanda nel estranxeru, supunxo una crecedera económica considerable, pero la depresión mundial dempués de 1929 causó grandes sufrimientos, especialmente ente los cultivadores d'arroz que los sos ingresos cayeron descomanadamente y fueron víctimes de los emprestadores locales.
Surdimientu del nacionalismu khemer ya independencia En marcáu contraste colos sos vecinos de Cochinchina y los otros territorios de población vietnamita d'Indochina, los camboyanos amosáronse relativamente inactivos políticamente mientres les primeres cuatro décades del sieglu XX. La ficción curioso caltenida de gobiernu real foi probablemente'l factor más importante que contribuyó a ello. Les baxes tases d'alfabetización, que los franceses fueron bien reticentes n'ameyorar, tamién fixeron enforma por caltener aisllada a la gran mayoría de la población de les corrientes nacionalistes que taben barriendo otres partes del sureste d'Asia.
Sicasí, la conciencia nacional empezó a surdir ente'l puñáu de khemeres con educación que componíen la élite urbana. Munchos de los miembros d'esta nueva élite yeren graduaos del Llicéu Sisowath en Pnom Penh, y criticaben les polítiques coloniales franceses, la prevalencia de la usura nes zones rurales, la dominación estranxera de la economía y la falta d'oportunidaes p'aportar a l'alministración pública y a los puestos profesionales, frente al tratu de favor dau a los vietnamites.
Camboya tuvo la suerte d'escapar al sufrimientu soportáu pola mayoría de los otros pueblos del sureste asiáticu mientres la Segunda Guerra Mundial. Dempués del establecimientu del réxime de Vichy en Francia en 1940, les fuercies xaponeses ocuparon Vietnam y movieron a les autoridaes franceses. A mediaos de 1941, realizóse la ocupación xaponesa de Camboya, pero dexaron a los funcionarios coloniales franceses permanecer nos sos puestos. Aprovechando la situación, en xineru de 1941, tropes tailandeses invadieren Camboya. La llucha en tierra permaneció indecisa, pero los franceses de Vichy ganaron a la marina tailandesa nun enfrentamientu nel Golfu de Tailandia. Nesti puntu, Tokiu intervieno y obligó a les autoridaes franceses a aceptar un tratáu pol que dexaben la provincia de Battambang y parte de la provincia de Siem Riep a Tailandia en cuenta de una pequeña compensación. L'agresión de Tailandia, sicasí, tuvo un impautu mínimu na vida de la mayoría de los camboyanos, fuera de los qu'habitaben na rexón noroeste del país.
El rei Monivong morrió n'abril de 1941. Anque'l so fíu, el príncipe Monireth, fuera consideráu l'herederu aparente, los franceses escoyeron nel so llugar a Norodom Sihanouk, el bisnietu del rei Norodom. Sihanouk yera un candidatu ideal dende'l so puntu de vista por cuenta de la so mocedá (tenía diecinueve años d'edá), la so falta d'esperiencia y la so flexibilidá.
Nun esfuerciu por llograr el sofitu local nos últimos meses de la guerra, los xaponeses eslleieron l'alministración colonial francesa'l 9 de marzu de 1945, y encamentaron a Camboya a declarar la so independencia dientro de la llamada Esfera de coprosperidad del este d'Asia, controlada por ellos. Cuatro díes más tarde, el rei Sihanouk proclamó la independencia de Kampuchea (denominación orixinal khemer de Camboya). El 15 d'agostu de 1945, el día en que Xapón se rindió, formóse un nuevu gobiernu col nacionalista Son Ngoc Thanh en calidá de primer ministru. Cuando les fuercies aliaes ocuparon Pnom Penh n'ochobre, Thanh foi arrestáu, acusáu de collaboración colos xaponeses, y foi unviáu al exiliu en Francia. Dalgunos de los sos partidarios fuxeron al noroeste del país, entá sol control de Tailandia, onde s'alliniaron alredor de una faición del movimientu Khmer Issarak, formáu orixinalmente col estímulu de Tailandia na década de 1940.