El país actual de Xeorxa foi conocíu na Antigüedá como la Cólquida y la Iberia caucásica de los griegos.
Adopción del cristianismu thumb|El rei d'Iberia Mirian III.
Antes de l'adopción del cristianismu, el cultu de Mitra y el zoroastrismu prauticar de manera común nel reinu d'Iberia dende los primeros sieglos de la era cristiana. El cultu de Mitra, que s'estrema pol so calter sincréticu y por tanto, complementariu a los cultos locales, sobre manera el cultu del Sol, adulces llegó a fundise coles antigües creencies de Xeorxa.
El reinu d'Iberia, en Xeorxa oriental, convertir nún de los primeros estaos nel mundu en convertise al cristianismu nel 327 d.C., cuando'l rei d'Iberia, Mirian III, estableció'l cristianismu como la relixón oficial del Estáu. Sicasí, la fecha varia en función de numberosos testimonios y documentos históricos, qu'indiquen Iberia adoptó'l Cristianismu como relixón d'Estáu nel añu 317, 324, etc. Según les Cróniques xeorxanes, Santa Nino de Capadocia convierte a Xeorxa al cristianismu nel añu 330 mientres la dómina de Constantín el Grande. A mediaos del sieglu IV sicasí, tantu Lázica (enantes el reinu de Cólquida), nel oeste, como Iberia adoptaron el Cristianismu como la so relixón oficial.
Mientres el sieglu IV y la mayoría del V, Iberia (conocida tamién como'l reinu de Kartli) taba baxu control persa. El reinu foi abolíu y el país foi rexíu polos gobernadores nomaos pol Xa. A la fin del sieglu V, sicasí, el príncipe Vakhtang I Gorgasali orquestó un llevantamientu contra los perses y pa restaurar la condición del Estáu Ibéricu, proclamándose rei. Dempués d'esto, los exércitos de Vakhtang llanzaron delles campañes en contra de Persia y l'Imperiu Bizantín. Sicasí, la so llucha pola independencia y la unidá del Estáu de Xeorxa nun tuvieron ésitu duraderu. Dempués de la muerte Vakhtang en 502, y el curtiu reináu del so fíu Dachi (502–514), Iberia foi reincorporada a Persia como una provincia, una vegada más. Sicasí esta vegada a la nobleza ibérica concedióse-y el privilexu d'escoyer a los gobernadores, qu'en Xeorxa se llamaben erismtavari. A finales del sieglu VII, la rivalidá persa-bizantina nel Oriente Mediu facilitó'l fraccionamiento de Xeorxa dexando la conquista árabe de la rexón y l'establecimientu d'un emiratu en Tblisi.
Reinu de Xeorxa
Unificación del estáu xeorxanu (sieglos IX a XI) thumb|David III de Tau, un príncipe xeorxanu de la casa Bagrationi (sieglu X).
Les primeres décades del sieglu IX vieron la nacencia d'un estáu xeorxanu na rexón histórica de Tau-Klardsheti, correspondiente a les actuales provincies turques d'Erzurum, Artvin, Ardahan y Kars, más les rexones xeorxanes de Samtsje-Dshavajeti y Erusheti. Ashot Curopalates, de la familia real de los Bagrationi lliberaba de los árabes estes tierres qu'antes yeren del sur d'Iberia. Estes inclúin los principaos de Tau y Klardsheti, y los condaos de Shavsheti, Jijata, Samtsje, Trialeti, Dshavajeti y Ashotsi, que yeren formalmente parte del Imperiu bizantín, sol nome de curopalatinado d'Iberia. Na práutica, sicasí, la rexón funcionaba como un país totalmente independiente cola so capital en Artanudshi. El títulu hereditariu bizantín de curopalates foi calteníu pola familia Bagrationi. El curopalates David Bagrationi amplió los sos dominios por aciu l'anexón de la ciudá de Theodosiopolis (Karin, Karnukalaki) y la provincia armenia de Basiani, ya imponiendo un protectoráu sobre les provincies armenies de Jarqui, Apajuni, Manzikert y Jlat, enantes controlaes polos emires árabes caysitas.
La primer monarquía unificada de Xeorxa formar a finales del sieglu X, cuando'l curopalates David Bagrationi invadió'l condáu de Kartli-Iberia. Tres años más tarde, dempués de la muerte del so tíu Teodosio el Ciegu, el rei de Lázica Bagrat III heredó'l tronu d'Abkhasia. En 1001 Bagrat añadió Tau-Klardsheti (principáu d'Iberia) al so dominiu de resultes de la muerte de David. En 1008-1010, Bagrat amestó Kajeti y Ereti, convirtiéndose asina nel primer rei d'una Xeorxa xunida, tantu nel este y como nel oeste.
La conquista turca selyúcida (sieglu XI)
La segunda metá del sieglu XI carauterizar pola importancia estratéxica de la invasión de los turcos selyúcides, qu'a finales de la década de 1040 tuvieren ésitu na construcción d'un gran imperiu nómada incluyendo la mayor parte d'Asia Central y Persia. En 1071, l'exércitu selyúcida ganó a l'alianza de bizantinos, armenios y xeorxanos na batalla de Manzikert. En 1081, Armenia, Anatolia, Mesopotamia, Siria, y la mayor parte de Xeorxa fueren conquistaes y afaraes polos selyúcides. En Xeorxa, namái les zones montascoses d'Abkhasia, Svanetia, Racha, y Jevi-Jevsureti quedaron fuera de control de los selyúcides y sirvieron como un abellugu relativamente seguro pa los numberosos refuxaos. El restu del país taba apoderáu polos conquistadores que destruyeron les ciudaes y fortaleces, escalando les aldegues, y masacraron a los miembros de l'aristocracia y la población agrícola. Ello ye que a finales de la década de 1080, los xeorxanos fueron superaos en númberu na rexón polos invasores.
El rei David IV el Constructor y reconquistar xeorxana right|thumb|200px|El rei David el Constructor, monesteriu de Shio-Mghvime La llucha contra los invasores selyúcides en Xeorxa foi dirixida pol nuevu rei David IV, de la casa real Bagration, quien heredó'l tronu en 1089 a la edá de 16 años tres l'abdicación del so padre Xurde II Bagrationi. Poco tiempu dempués de llegar al poder, David creó l'exércitu regular y la milicia llabradora pa poder aguantar la colonización selyúcida del so país. La Primer Cruzada (1096–1099) y la ofensiva de los cruzaos contra los turcos selyúcides n'Anatolia y Siria favorecieron les victorioses campañes de David en Xeorxa. A finales de 1099 David dexara de pagar paries a los selyúcides y lliberara la mayor parte del país xeorxanu, cola esceición de Tblisi y Hereti. En 1103 reorganizó la Ilesia Ortodoxa Xeorxana y amestar fuertemente al estáu nomando como Katolikós (Arzobispu) a un canciller de la Corona de Xeorxa (Mtsihnobart Ujutsesi). En 1103–1105 l'exércitu xeorxanu tomó Hereti y fixo granibles incursiones en Shirván, entós so control selyúcida. Ente 1110 y 1118 David tomó Lori, Samshvilde, Rustavi y otres fortaleces de la baxa Kartlia y Tashiri, convirtiendo asina Tblisi nun aislláu enclave selyúcida.
thumb|150px|left|Bandera de Xeorxa mientres el reinu de David el Constructor En 1118–1119, disponiendo de considerables cantidaes de tierra llibre ensin colonizar como resultáu de de retirada de nómades turcos, y precisando desesperadamente tropa cualificada pal exércitu, el rei David convidó a unes guerreros kipchak del Cáucasu Norte p'asitiase en Xeorxa coles sos families. En 1120 el caudiellu de Alania reconocióse vasallu del rei David y de siguío unvió a miles d'Alanos (actuales osetios) a cruciar el Gran Cáucasu hasta Xeorxa, que s'establecieron en Kartlia. L'exércitu real xeorxanu tamién dio la bienvenida a mercenarios d'Alemaña, Italia y Escandinavia (toos estos occidentales fueron denominaos en Xeorxa "los francos") como nel Rus de Kiev. 250px|thumb|La reina Tamar y el so padre'l rei Xurde III (frescu restauráu del monesteriu de Betania) En 1121, el sultán selyúcida Mahmud declaró la yihad sobre Xeorxa y unvió un fuerte exércitu sol bandu d'unu de los sos famosos xenerales, Ilghazi, pa combatir a los xeorxanos. Anque abondo superaos en númberu polos turcos, los xeorxanos consiguieron ganar a los invasores na batalla de Didgori, y en 1122 reconquistaron Tblisi, faciendo d'ella la capital de Xeorxa. Tres años dempués los xeorxanos conquistaron Shirván. D'esta miente, l'área mayoritariamente cristiana de Ghishi-Kabala en Shirván occidental (reliquia del otrora prósperu reinu d'Albania) foi anexonada per Xeorxa ente que'l restu del yá islamizado Shirván pasó a ser tao veceru de Xeorxa. Nel mesmu añu una gran parte d'Armenia foi lliberada poles tropes de David y quedó tamién en manes xeorxanes. D'esta miente, en 1124 David convirtióse tamién en fey de los armenios, incorporando'l norte d'Armenia a les tierres de la Corona xeorxana. En 1125 el rei David morrió, dexando Xeorxa como fuerte potencia rexonal. En Xeorxa, el rei David IV ye llamáu Agmashenebeli (el Constructor).
Los socesores de David Agmashenebeli (los reis Demeter I, David V y Xurde III) siguieron la política d'espansión de Xeorxa subordinando a la mayoría de los clanes y tribus montañeses de la Caucasia del Norte y consolidando amás les posiciones xeorxanes en Shirván. Sicasí, el más gloriosu soberanu de Xeorxa d'esti periodu foi de xuru la reina Tamar (la biznieta de David IV).
La reina Tamar la Grande y la Edá d'Oru xeorxano (1184–1213) thumb|upright|left|La reina Tamar de Xeorxa El reináu de la reina Tamar constituyó'l culmen del poder de Xeorxa en tola historia de la nación. En 1194–1204, los exércitos de Tamar entartallaron nueves invasiones túrquiques pol sureste y el sur y llanzaron delles campañes victorioses escontra'l sur d'Armenia apoderáu polos turcos. Asina, la mayor parte d'Armenia meridional, incluyendo les places de Karin, Erzincan, Jelat, Muş y Van, quedaron en poder xeorxanu. Anque nun foi incluyíu nes tierres de la Corona xeorxana, y quedó so la gobernación nominal d'emires y sultanes turcos, el sur d'Armenia convertir nun protectoráu del reinu de Xeorxa.
thumb|El reinu de Xeorxa nel cume del so dominiu militar, 1184–1225.
La cayida temporal del Imperiu bizantín en 1204 ante los cruzaos dexó a Xeorxa como l'estáu cristianu más fuerte de tola área del Mediterraneu Oriental. Esi mesmu añu la reina Tamar unvió les sos tropes a apoderase de les hasta entós bizantines Lazona y Paryadria coles ciudaes d'Atolena, Riza, Trabzon, Kerasunt, Amysos, Cotyora, Heraclea y Sinope. En 1205, el territoriu ocupáu foi tresformáu nel Imperiu de Trabzon, dependiente de Xeorxa. El príncipe Alejo Comneno emparentáu cola reina Tamar foi coronáu como'l so Emperador. En 1210 los exércitos xeorxanos invadieron el norte de Persia (actual Azerbaixán iranín) y tomaron les ciudaes de Marand, Tabriz, Ardabil, Atayen y Qazvin, poniendo parte del territoriu conquistáu so un protectoráu xeorxanu. Esta foi la máxima estensión territorial de Xeorxa en tola so historia. La reina Tamar yera llamada «Reina de los Abkhasos, Kartvélicos, Ranes, Kajes y Armenios, Shirvan-Shajine y Shaj-in-Shajine, Soberana del Oriente y del Occidente». Los historiadores xeorxanu denominar frecuentemente "Reina Tamar la Grande".
El periodu que trescurrió ente principios del sieglu XII y principios del XIII, y sobromanera la era de Tamar la Grande, pue ser consideráu verdaderamente la edá d'oru de Xeorxa. Al pie de los llogros políticu y militar, foi notable pol desenvolvimientu de la cultura xeorxana, incluyendo arquiteutura, lliteratura, filosofía y ciencies.
Invasión mongola y tornar del reinu xeorxanu
Na década de 1220, la Caucasia del Sur y Asia Menor tuvieron qu'encarar la invasión de los mongoles. A pesar d'una encarnizada resistencia de fuercies xeorxanu-armenies y los sos aliaos, tola área incluyendo la mayor parte de Xeorxa, toles tierres armenies y la Anatolia Central terminaron per cayer ante los mongoles.