Wangari Muta Maathai foi una activista política y ecoloxista keniana de la etnia kĩkũyũ, y la primer muyer africana en recibir el Premiu Nobel de la Paz en 2004 por "la so contribución al desenvolvimientu sostenible, la democracia y la paz". En 1977 fundó'l Movimientu Cinturón Verde (Green Belt Movement), pol que llogró en 1986 el Premiu al Sustentu Bien Ganáu. Foi escoyida miembru del Parllamentu de Kenia (Cámara Baxa de l'Asamblea Nacional) onde exerció como ayudante del ministru de Mediu Ambiente y Recursos Naturales mientres el gobiernu del presidente Mwai Kibaki ente xineru de 2003 y payares de 2005. Tamién formó parte del Conseyu d'Honor del World Future Council. Finó en 2011 de cáncer d'ovariu.
Infancia y educación Maathai nació'l 1 d'abril de 1940 nel pueblu d'Ihithe del distritu de Nyeri, nes tierres altes centrales Kenia, entós colonia británica. La so familia yera kĩkũyũ, el grupu étnicu más numberosu de Kenia, y vivién na rexón dende faía delles xeneraciones.Wangari Maathai, Unbowed: A Memoir, Knopf, 2006. ISBN 0-307-26348-7, p. 3. La familia de Maathai treslladóse en 1943 a una granxa de propietarios blancos nel Valle Rift cercana al pueblu de Nakuru, au el so pá atopó trabayu.Unbowed, páxs. 14–15. A finales de 1947 Maathai tornó a Ihithe con so ma, yá que dos de los sos hermanos diben a la escuela primaria nel pueblu y na granxa nun podíen ser escolarizaos. El so padre quedóse na granxa trabayando.Unbowed, p. 29. Poco dempués, con ocho años, empezó a dir a la escuela primaria d'Ihithe xunto colos sos hermanos.
Maathai incorporóse a los once años a la escuela primaria entemedia Santa Cecilia, un internáu de la Misión Católica Mathari en Nyeri,Unbowed, p. 53. au permaneció cuatro años. Mientres esti tiempu deprendió a falar inglés con fluidez y convirtióse al catolicismu. Interesóse pola Lexón de María, que los sos miembros intentaben "sirvir a Dios, sirviendo a los seres humanos".Unbowed, páxs. 60–61. Al estudiar en Santa Cecilia, Maathai tuvo a salvu de la sulevación Mau Mau en cursu qu'obligó a la so madre a treslladase a un abellugu d'emerxencia nel pueblu d'Ihithe.Unbowed, páxs. 63–69. Terminó los sos estudios en 1956 la primera de la so clas y foi almitida nel Loreto High School de Limuru,Unbowed, p. 69. qu'entós yera la única escuela preparatoria católica de muyeres en Kenia.
Sicasí, el fin del colonialismu n'África Oriental taba cerca, y políticos kenianos como Tom Mboya proponíen formes de faer accesible la educación de les naciones occidentales a los estudiantes promesa africanos. L'entós senador de los Estaos Xuníos John F. Kennedy alcordó financiar el programa al traviés de la Fundación Joseph P. Kennedy Jr., empecipiando lo que se conoció como Kennedy Airlift o Airlift Africa ("la ponte aérea d'África"). Maathai foi una de los trescientos kenianos escoyíos en setiembre de 1960 pa dir estudiar a Estaos Xuníos.Unbowed, páxs. 73–74.
Llogró una beca pa estudiar nel Mount St. Scholastica College (Benedictine College na actualidá), n'Atchison, Kansas, au se graduó en Bioloxía (major) con especialidaes (minors) en Química y Alemán.Unbowed, p. 79. En llogrando'l so Bachelor of Science en 1964, estudió la maestría en Bioloxía na Universidá de Pittsburgh financiada pol Institutu Africanu-Americanu,Unbowed, p. 92. y mientres la so estancia en Pittsburgh esperimentó per vegada primera una restauración medioambiental cuando ecoloxistes llocales propunxéronse llimpiar l'aire de la ciudá.Unbowed, páxs. 93–94. En xineru de 1966 Maathai llogró la so Maestría en Ciencies Biolóxiques,Biografía en greenbeltmovement.org Consultáu 2016-10-6 y foi propuesta pa ocupar un puestu como asistente investigador d'un profesor de Zooloxía de la Escuela Universitaria de Nairobi.Unbowed, páxs. 94–95.
Al so regresu a Kenia, Maathai dexó d'usar el so apellíu yá que prefería que la llamaren pol so nome de pila, Wangari Muta.Unbowed, p. 96. Cuando llegó a la universidá pa empezar el so nuevu trabayu, informóse-y de que'l puestu fuéra-y dau a otru. Maathai pensó qu'ello debíase a prexuicios de xéneru y tribales.Unbowed, p. 101. En buscando trabayu mientres dos meses, el Profesor Reinhold Hofmann de la Universidá de Giessen n'Alemaña ufiertó-y trabayu como ayudante d'investigación na seición de microanatomía del acabante crear Departamentu d'Anatomía Veterinaria na Escuela de Medicina Veterinaria de la Universidá de Nairobi.Unbowed, p. 102. N'abril de 1966 conoció a Mwangi Mathai, otru kenianu qu'estudiara n'América, que darréu convertiríase nel so maríu.Unbowed, p. 105. Arrendó un pequeñu llocal na ciudá y punxo una tienda onde trabayaron les sos hermanes. En 1967, animada pol Profesor Hofmann, viaxó a la Universidá de Giessen n'Alemaña pa estudiar un doctoráu, que fizo nesa universidá y na Universidá de Múnich.
Na primavera de 1969, Maathai tornó a Nairobi pa siguir los sos estudios na Universidá de Nairobi como profesora axunta.Unbowed, páxs. 106–109. En mayu d'esi añu casóse con Mwangi Mathaiy y pocu dempués quedóse embarazada del so primer fíu, al empar que'l so home presentábase al Parllamentu, perdiendo per un pequeñu marxe. Nel intre de les eleiciones, Tom Mboya, que fuera crucial pa la creación del programa que lu unvió al estranxeru, foi asesináu. Esto llevó al presidente Jomo Kenyatta a terminar cola democracia multipartidista en Kenia. Poco dempués nació Waweru, el so primer fíu.Unbowed, páxs. 109–11. En 1971 convirtióse na primer muyer d'África Oriental n'algamar un doctoráu, nel so casu d'Anatomía veterinaria de la Escuela Universitaria de Nairobi, que convertiríase na Universidá de Nairobi al añu siguiente. Presentó la so tesis sobre'l desenvolvimientu y diferenciación de les gónaes bovines.Unbowed, p. 112. La so fía Wanjira nació n'avientu d'esi mesmu añu.
Activismu y vida política 1972–1977 Maathai siguió enseñando en Nairobi, convirtiéndose en profesora axunta d'anatomía en 1975, xefa del Departamentu d'Anatomía Veterinaria en 1976 y profesora acomuñada en 1977. Foi la primer muyer en Nairobi n'algamar estos puestos.Wangari Maathai, the Nobel Peace Prize 2004 NobelPrize.org. Retrieved 2009-02-24. Mientres esti tiempu, Maathai promovió campañes a favor de la igualdá de beneficios pa les muyeres que trabayaben na Universidá, llegando al puntu d'intentar convertir l'asociación del personal académicu nun sindicatu al envís d'axustar les prestaciones. Los xulgaos negaron esta posibilidá, pero munches de les sos demandes d'igualdá llográronse darréu.Unbowed, páxs. 114–118. Arriendes del so trabayu na Universidá de Nairobi, Maathai arreyóse a delles organizaciones cíviques a principios de los años 70. Foi miembru de la delegación en Nairobi de la Sociedá de la Cruz Roxa de Kenia, convirtiéndose na so direutora en 1973. Tamién foi miembru de l'Asociación Keniana de Muyeres Universitaries. Tres la fundación del Centru Ambiental Liason en 1974, convidáronla a formar parte de la xunta llocal, llegando a convertise na so presidenta. El Centru Ambiental Liason trabayó pa promover la participación d'organizaciones non gubernamentales nel Programa de les Naciones Xuníes pal Mediu Ambiente (UNEP), que les sos oficines centrales abriéranse en Nairobi tres la Conferencia de les Naciones Xuníes sobre'l Mediu Humanu celebrada n'Estocolmu en 1972. Maathai tamién formó parte del Conseyu Nacional de Muyeres de Kenia (NCWK).Unbowed, páxs. 119–122. Al traviés del so trabayu como voluntaria nes diverses asociaciones, resultó-y evidente que'l raigañu de la mayoría de los problemes de Kenia yera la degradación medioambiental.Unbowed, páxs. 124–125.
En 1974, la familia de Maathai creció cola nacencia del so tercer fíu, Muta. El so maríu realizó nuevamente campaña política pa llograr un puestu nel Parllamentu, esperando representar al distritu eleutoral de Lang'ata, y ganó. Mientres esa campaña prometió aumentar los emplegos en Kenia. Estes promeses fixeron que Maathai coneutara les sos idees de recuperacióm ambiental cola necesidá de dar emplegu a los paraos, lo que conduxo a la fundación de Envirocare Ltd., una empresa dedicada a la reforestación, implicando a ciudadanos comunes nel procesu. Esto llevó a crear el so primer ivernaderu nel monte Karura. Envirocare tuvo múltiples problemes, sobre manera rellacionaos col financiamientu, y el proyeutu fracasó. Sicasí, gracies a les conversaciones calteníes sobre Envirocare y al so trabayu nel Centru Ambiental Liaison, el UNEP consiguió que Maathai asistiera a la primer Conferencia de Naciones Xuníes sobre asentamientos humanos, conocida como Habitat I, que tuvo llugar en Vancouver, Canadá, en xunu de 1976.Unbowed, páxs. 125–129.
En 1977, Maathai faló ante'l Conseyu Nacional de muyeres de Kenia (NCWK) sobre la so asistencia a Habitat I. Propunxo impulsar la reforestación, a lo que'l conseyu accedió. El 5 de xunu de 1977, el día Mundial del Mediu Ambiente, el NCWK fizo una marcha dende'l Centru Internacional de Conferencies en Nairobi hasta'l parque Kamukunji nes contornes de la ciudá, onde llantaron siete árboles n'honor a líderes históricos de la comunidá. Esti foi'l primer "Cinturón Verde", conocíu primero como "Salvar la Tierra Harambee" que darréu convirtióse nel Movimientu Cinturón Verde (Green Belt Movement).Unbowed, páxs. 130–132. Maathai afaló a les muyeres de Kenia a crear ivernaderos per tol país, buscando granes en montes cercanos pa semar árboles naturales de la zona. Maathai alcordó pagar a les muyeres una pequeña remuneración per cada pebidal que fora llantáu darréu n'otros llugares.Unbowed, páxs. 134–137.
Problemes personales 1977–1979 Maathai y el so maríu, Mwangi Maathai, dexaron de convivir en 1977. Tres una llarga separación, Mwangi pidió'l divorciu en 1979. Dicíase que Mwangi pensaba que Wangari "tenía una mentalidá demasiáu fuerte pa ser muyer" y qu'él yera "incapaz de controlala". Amás de llamala "cruel" mientres el xuiciu, acusóla públicamente d'adulteriu con otru miembru del parllamentu,Perlez, Jane, "Nairobi Journal; Skyscraper's Enemy Draws a Daily Dose of Scorn", New York Times, 6 December 1989. Retrieved 16 April 2009. lo que provocaría la so alta presión sanguíneo, y el xuez falló a favor de Mwangi. Poco dempués del xuiciu, nuna entrevista cola revista Viva, Maathai refirióse al xuez como un incompetente o corruptu. La entrevista fizo que'l xuez llevantara cargos per desacatamientu al tribunal. Foi declarada culpable y sentenciada a seis meses de cárcel. En pasando tres díes na prisión femenina de Lang'ata en Nairobi, el so abogáu fixo una declaración que'l tribunal consideró abondu pa dar en lliberala. Poco dempués del divorciu, el so ex-esposu unvió una carta per mediu del so abogáu au esixía que Maathai dexara d'usar el so apellíu. En cuenta de faelo, ella amestó-y una "a"."Conservation and Feminism: Africa's Greenheart". The Economist, 21 September 2006.Unbowed, páxs. 139–151.
El divorciu foi caru, y coles minutes d'abogaos y la perda d'ingresos del so maríu, Maathai afayó que col so salariu universitariu nun podía asumir los sos gastos y los de los sos fíos. Surdió-y la oportunidá de trabayar na Comisión Económica pa África al traviés del Programa de les Naciones Xuníes pal Desenvolvimientu. Esti trabayu riquía viaxar per África y la base taba en Lusaka, Zambia, polo que nun podía llevar a los sos fíos con ella y decidió unvialos col so exmaríu y aceptar l'emplegu, magar que visitábalos regularmente. Los neños vivieron col so padre hasta 1985.Unbowed, páxs. 151–155.
Problemes políticos 1979–1982